زخم بستر: مراحل، درمان و پیشگیری

کاملاً به مرحله زخم بستگی دارد. مرحله ۱ با تخلیه فشار ظرف چند روز برطرف می‌شود. مرحله ۲ معمولاً ۱ تا ۳ هفته. مرحله ۳ بین ۱ تا ۳ ماه و مرحله ۴ می‌تواند بیش از سه ماه طول بکشد.

اما عامل تعیین‌کننده‌تر از مرحله، این است که آیا فشار واقعاً از روی ناحیه برداشته می‌شود یا نه. زخمی که همچنان تحت فشار است، هر چقدر هم پانسمان خوب بگیرد، خوب نمی‌شود.

این دو جایگزین هم نیستند. تشک مواج فشار را بین نقاط مختلف بدن توزیع می‌کند و برای بیماران کاملاً کم‌تحرک بسیار کمک‌کننده است، اما هیچ تشکی جای تغییر وضعیت منظم را نمی‌گیرد.

اشتباه رایج این است که خانواده تشک مواج می‌خرد و فکر می‌کند دیگر لازم نیست بیمار را بچرخاند. نتیجه‌اش زخم بستری است که با تشک گران هم ایجاد شده.

خیر. بتادین غلیظ، الکل، آب اکسیژنه و پودرهای خانگی به بافت تازه و سلول‌های در حال ترمیم آسیب می‌زنند و روند بهبود را کند می‌کنند.

انتخاب پانسمان به مرحله زخم، میزان ترشح و وجود بافت مرده بستگی دارد؛ و باید توسط کارشناس زخم تعیین شود. استفاده خودسرانه از مواد، شایع‌ترین دلیلی است که زخم‌ها در خانه بدتر می‌شوند.

هیچ پمادی به‌تنهایی زخم بستر را خوب نمی‌کند. در مرحله ۱ کرم محافظ پوست مثل زینک اکسید برای مقابله با رطوبت مفید است. از مرحله ۲ به بعد، پانسمان مناسب (هیدروکلوئید، فوم، آلژینات یا هیدروژل بسته به ترشح) نقش اصلی را دارد و پماد آنتی‌بیوتیک فقط در صورت عفونت و با تجویز درمانگر به کار می‌رود. شرط همه این‌ها برداشتن فشار از روی زخم است.

به نوع پانسمان و میزان ترشح بستگی دارد. پانسمان‌های نوین مثل فوم و هیدروکلوئید معمولاً هر دو تا پنج روز یک بار تعویض می‌شوند، مگر اینکه ترشح از لبه بیرون بزند، پانسمان کنده یا آلوده شود. باز کردن روزانه زخم بدون دلیل، بستر زخم را سرد و ترمیم را کند می‌کند.

خیر، زخم بستر به هیچ وجه مسری نیست و از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود. این زخم نتیجه فشار مکانیکی است، نه میکروب.

البته اگر زخم عفونی شده باشد، رعایت بهداشت دست هنگام تعویض پانسمان برای جلوگیری از انتقال میکروب به سایر نواحی بدن بیمار یا افراد آسیب‌پذیر ضروری است.

بله. جابه‌جایی بیمار کم‌تحرک هم سخت است و هم خطر آسیب دارد. کلینیک ما در شهریار است و برای ارزیابی اولیه و تعویض دوره‌ای پانسمان به منزل مراجعه می‌کنیم؛ در شهریار و شهرهای اطراف مانند اندیشه و فردیس.

در همان ویزیت اول، برنامه تغییر وضعیت و مراقبت روزانه هم به همراهان بیمار آموزش داده می‌شود، چون بخش اصلی درمان بین ویزیت‌ها انجام می‌شود.

یک تست ساده وجود دارد: با انگشت روی ناحیه قرمز فشار دهید و بردارید. اگر ناحیه سفید شد و بعد دوباره قرمز شد، خون‌رسانی هنوز برقرار است و معمولاً نگران‌کننده نیست.

اما اگر با فشار سفید نشد، این نشانه زخم بستر مرحله ۱ است و باید فوراً تمام فشار از آن ناحیه برداشته شود. در این مرحله آسیب هنوز کاملاً برگشت‌پذیر است؛ همین امروز اقدام کنید.

خودِ زخم بستر معمولاً کشنده نیست، اما عوارض آن می‌تواند جدی باشد. زخم‌های عمیق مرحله ۳ و ۴ می‌توانند به عفونت استخوان و در موارد پیشرفته به عفونت خون (سپسیس) منجر شوند که وضعیتی اورژانسی است.

به همین دلیل تب، لرز یا تغییر سطح هوشیاری در بیماری که زخم بستر دارد، هرگز نباید نادیده گرفته شود.

هزینه به مرحله زخم، وسعت آن، نوع پانسمان مصرفی و تعداد جلسات بستگی دارد و پس از ارزیابی اولیه به‌صورت شفاف اعلام می‌شود.

نکته‌ای که ارزش دانستن دارد: زخم مرحله ۱ که امروز با تخلیه فشار رایگان قابل کنترل است، اگر رها شود ظرف چند هفته به زخم مرحله ۳ تبدیل می‌شود که ماه‌ها درمان و هزینه قابل توجه می‌خواهد. سریع اقدام کردن، ارزان‌ترین راه است.