PRP، PRF، پلاسماژل و آلبومین ژل؛ هر چهار از خون شماست، ولی یکی نیستند
همه این چهار فرآورده از خون خود بیمار تهیه میشوند، پس خطر واکنش آلرژیک یا انتقال بیماری ندارند. اما تفاوتشان در این است که چه چیزی از خون جدا میشود، چطور آماده میشود و چه مدت در زخم میماند؛ و همین تعیین میکند کدام برای زخم شما مناسب است.
در ادامه: تفاوت دقیق این چهار در یک جدول، مکانیسم واقعی فاکتورهای رشد، پروتکل جلسه، موارد منع، و سطح شواهد هرکدام بهتفکیک.
روی هر ویدیو بزنید تا پخش شود
تفاوت PRP، PRF، پلاسماژل و آلبومین ژل
هر چهار از خون خود بیمار تهیه میشوند و اتولوگ هستند؛ یعنی خطر واکنش آلرژیک یا انتقال بیماری ندارند. تفاوت در روش تهیه است، و همان روش تهیه تعیین میکند چه مدت در زخم میمانند.
| فرآورده | چطور تهیه میشود | چه چیزی میرساند | مناسب برای |
|---|---|---|---|
| PRP پلاسمای غنی از پلاکت | خونگیری با ماده ضدانعقاد، سانتریفیوژ و جداسازی لایه غنی از پلاکت | غلظت بالای فاکتورهای رشد پلاکتی؛ PDGF، VEGF، TGF-β، EGF | زخم تمیز که بافتسازی نمیکند؛ بیشترین شواهد در زخم پای دیابتی |
| PRF فیبرین غنی از پلاکت | بدون ماده ضدانعقاد، یک بار سانتریفیوژ؛ لخته فیبرینی طبیعی تشکیل میشود | همان فاکتورهای رشد اما با آزادسازی آهسته و طولانیتر، بهعلاوه شبکه فیبرین بهعنوان داربست | زخم عمیق یا حفرهدار که به داربست فیزیکی نیاز دارد |
| پلاسماژل | پلاسمای کمپلاکت با حرارت کنترلشده به حالت ژل درمیآید | بستر پروتئینی و حجم؛ محتوای فاکتور رشد کمتر از PRP | پر کردن حفره و ایجاد بستر مرطوب پایدار |
| آلبومین ژل | آلبومین جداشده از پلاسما با حرارت به ژل تبدیل میشود | داربست پروتئینی چسبنده و پایدار | تثبیت سایر فرآوردهها در زخم و حفظ آنها در محل |
در PRP فاکتورهای رشد یکجا و سریع آزاد میشوند؛ در PRF آهسته و در طول چند روز. به همین دلیل PRF گاهی برای زخم عمیق ترجیح داده میشود و PRP برای تحریک اولیه. هیچکدام ذاتاً بهتر از دیگری نیست؛ انتخاب به شکل و عمق زخم بستگی دارد.
فاکتورهای رشد دقیقاً چه میکنند؟
زخم مزمن، زخمی است که در مرحله التهاب گیر کرده و به مرحله بازسازی نمیرسد. ایده این فرآوردهها این است که پیامهای شیمیایی لازم برای عبور از این گیر را مستقیم به بستر زخم برسانند.
تحریک رگزایی
فاکتور VEGF تشکیل مویرگهای جدید را تحریک میکند. زخمی که خونرسانی ریزمویرگی بهتری پیدا کند، اکسیژن و مواد لازم برای ترمیم را دریافت میکند. البته این جایگزین رفع انسداد شریان بزرگ نیست.
فراخوانی سلولهای ترمیم
فاکتورهای PDGF و TGF-β فیبروبلاستها را به محل زخم میکشانند و تولید کلاژن را افزایش میدهند؛ یعنی همان بافتی که حفره زخم را پر میکند.
تسریع پوششدهی سطح
فاکتور EGF مهاجرت کراتینوسیتها از لبه زخم به سمت مرکز را تحریک میکند؛ همان فرآیندی که در نهایت زخم را میبندد.
کدام فرآورده به وضعیت زخم شما نزدیکتر است؟
سه سؤال درباره شکل و وضعیت زخم. نتیجه یک راهنماست؛ انتخاب نهایی پس از ارزیابی و بررسی آزمایش خون انجام میشود.
سه سؤال کوتاه
هیچ اطلاعاتی ذخیره یا ارسال نمیشود.
یک جلسه PRP یا PRF چطور انجام میشود؟
بررسی پیش از شروع
شمارش پلاکت و وضعیت انعقادی بررسی میشود. اگر داروی رقیقکننده خون مصرف میکنید، حتماً بگویید؛ این روی تصمیم اثر میگذارد.
خونگیری
حجم محدودی خون از بازوی خودتان گرفته میشود؛ مشابه یک آزمایش معمولی. برای PRP لوله حاوی ضدانعقاد و برای PRF لوله ساده استفاده میشود.
سانتریفیوژ
خون با سرعت و زمان مشخص سانتریفیوژ میشود تا لایه مورد نظر جدا شود. همینجاست که مسیر PRP و PRF از هم جدا میشود.
آمادهسازی زخم
زخم شستوشو و در صورت نیاز دبریدمان میشود. فرآورده روی بافت مرده اثر ندارد؛ باید با بستر زنده تماس پیدا کند.
اعمال روی زخم
بسته به نوع زخم، بهصورت تزریق در لبهها، ریختن روی بستر یا قرار دادن غشای PRF در حفره انجام میشود.
پانسمان و فاصله جلسات
پانسمان محافظ گذاشته میشود تا فرآورده در محل بماند. فاصله جلسات معمولاً یک تا دو هفته و تعداد رایج ۳ تا ۶ جلسه است؛ بسته به پاسخ زخم.
چه کسانی نباید این فرآوردهها را دریافت کنند؟
- کاهش شدید پلاکت یا اختلال عملکرد پلاکت: ماده اولیه کافی وجود ندارد
- عفونت فعال در محل زخم: اول باید عفونت کنترل شود
- اختلالات انعقادی شناختهشده
- بدخیمی فعال، بهویژه در ناحیه درمان
- کمخونی شدید یا بیثباتی همودینامیک
- سپسیس یا عفونت سیستمیک
مصرف آسپرین یا سایر رقیقکنندهها لزوماً مانع انجام کار نیست، اما روی کیفیت فرآورده و تصمیمگیری اثر میگذارد. هرگز خودسرانه داروی قلبی یا رقیقکننده خون را قطع نکنید: این تصمیم فقط با پزشک معالج خودتان است.
شواهد علمی درباره فرآوردههای خونی چه میگویند؟
PRP بیشترین شواهد را در میان این چهار دارد؛ مرورهای نظاممند در زخم پای دیابتی بهبود نرخ ترمیم را گزارش کردهاند، هرچند قطعیت شواهد در بسیاری از آنها پایین تا متوسط ارزیابی شده است. راهنمای IWGDF استفاده از پچ اتولوگ لکوسیت-پلاکت-فیبرین را در زخم پای دیابتی که با مراقبت استاندارد بهبود نیافته، در نظر میگیرد؛ که از نظر مفهومی به PRF نزدیک است. پلاسماژل و آلبومین ژل شواهد بالینی کمتری در زخم مزمن دارند و بیشتر بهعنوان بستر و حجمدهنده استفاده میشوند. در همه موارد، اینها درمان کمکیاند نه جایگزین دبریدمان و کنترل عوامل زمینهای.
سؤالات متداول درباره PRP و فرآوردههای خونی
چون از خون خودم است، پس کاملاً بیخطر است؟
اتولوگ بودن خطر واکنش آلرژیک و انتقال بیماری را حذف میکند و این مزیت بزرگی است. اما بیخطر مطلق یعنی نه: خونگیری، تزریق و شرایط استریل همگی اهمیت دارند، و موارد منع مشخصی وجود دارد که در بخش بالا آمده است.
چند جلسه لازم است و کِی نتیجه را میبینم؟
معمولاً ۳ تا ۶ جلسه با فاصله یک تا دو هفته. نشانههای اولیه پاسخ، کاهش ترشح، قرمزتر شدن بستر، کوچک شدن ابعاد، معمولاً بعد از دو تا سه جلسه دیده میشود. اگر بعد از این تعداد هیچ تغییری نبود، ادامه دادن توجیه ندارد و مسیر باید بازبینی شود.
PRP بهتر است یا PRF؟
بستگی به زخم دارد، نه به اینکه کدام جدیدتر است. برای زخم سطحی که به تحریک اولیه نیاز دارد، PRP معمولاً کافی است. برای زخم عمیق یا حفرهدار که به داربست فیزیکی و آزادسازی طولانیمدت نیاز دارد، PRF منطقیتر است. گاهی هم در یک برنامه از هر دو استفاده میشود.
آیا این روشها جای دبریدمان و کنترل قند را میگیرند؟
خیر، و این مهمترین جمله این صفحه است. فاکتور رشد روی بافت مرده کار نمیکند و در قند خون کنترلنشده اثرش بهشدت کم میشود. اگر جایی این فرآوردهها را بهجای مراقبت پایه پیشنهاد کرد، به آن مشکوک باشید.
پلاسماژل با ژل زیبایی صورت یکی است؟
روش تهیه مشابه است اما هدف و محل استفاده فرق دارد. آنچه در این صفحه توضیح داده شده، کاربرد در زخم مزمن است، نه حجمدهی زیبایی.
این روش با وکیومتراپی یا پانسمان بیولوژیک ترکیب میشود؟
بله، ترکیب رایجی است. مثلاً PRF در حفره زخم قرار میگیرد و روی آن وکیومتراپی یا پانسمان بیولوژیک گذاشته میشود تا تثبیت شود. ترتیب و فاصله را ارزیابی بالینی تعیین میکند.
هزینه این درمان چقدر است؟
هزینه بسته به نوع و وسعت زخم، تعداد جلسات و مواد مصرفی متفاوت است. برای ویزیت در منزل، هزینه همراه با مواد مصرفی معمولاً بین ۲ تا ۵ میلیون تومان است. رقم دقیق پس از ارزیابی و پیش از شروع کار به شما اعلام میشود. مشاوره تلفنی اولیه رایگان است.
آیا بیمه پذیرفته میشود؟
کلینیک طرف قرارداد مستقیم با بیمه نیست، اما در پایان کار فاکتور روی سرنسخه با مهر پزشک متخصص صادر میشود تا آن را به بیمه خودتان تحویل بدهید و هزینه را بازپس بگیرید.
در چه ساعاتی پاسخگو هستید؟
خط تلفن کلینیک ۲۴ ساعته پاسخگوست. پذیرش حضوری شنبه، دوشنبه و چهارشنبه از ساعت ۱۵ تا ۲۰ است، و ویزیت در منزل با هماهنگی تلفنی قبلی در شهریار، اندیشه، فردیس و شهر قدس انجام میشود.
زخم تمیز است اما ماههاست بسته نمیشود؟
این دقیقاً همان وضعیتی است که فرآوردههای خونی برایش معنا دارد. عکس زخم را بفرستید یا تماس بگیرید تا بررسی شود کدام گزینه برای شما مناسب است.
منابع این صفحه
توصیههای بالینی این صفحه بر پایه راهنماهای بینالمللی زیر تهیه و توسط پزشک بازبینی شده است.
IWGDF Guidelines (2023)
راهنمای بینالمللی زخم پای دیابتی؛ مبنای ارزیابی، طبقهبندی خطر و جایگاه درمانهای کمکی.
iwgdfguidelines.org
NICE NG19
مبنای توصیه ارجاع ظرف یک روز کاری در مشکلات پای دیابتی تهدیدکننده اندام.
nice.org.uk/guidance/ng19
EPUAP / NPIAP / PPPIA (2019)
راهنمای بینالمللی پیشگیری و درمان زخم فشاری؛ مبنای درجهبندی و تخلیه فشار.
epuap.org/pu-guidelines
محتوای این صفحه جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه حضوری و تشخیص پزشک نیست. هیچیک از این روشها جایگزین مراقبت پایه زخم، دبریدمان، تخلیه فشار، کنترل قند خون و بررسی جریان خون، نیست و همیشه بهعنوان درمان کمکی در کنار آنها استفاده میشود. تصمیم درباره مناسب بودن هر روش برای هر بیمار، پس از ارزیابی بالینی گرفته میشود.

۰:۲۲
۰:۳۲
۰:۴۷