زخم شریانی پا: پانسمان مسئله نیست؛ خون نمیرسد
زخم شریانی تنها نوع زخم مزمنی است که درمان موضعی برایش کافی نیست و گاهی حتی خطرناک است. مشکل اصلی در خود زخم نیست؛ در شریانی است که خون کافی به پا نمیرساند. تا آن جریان خون برقرار نشود، هیچ پانسمان، پماد یا روش کمکی زخم را نمیبندد.
در ادامه: چهار نشانهای که زخم شریانی را از وریدی جدا میکند، ابزار تشخیص الگو، اینکه چرا باند فشاری اینجا ممنوع است، نقش واقعی کلینیک زخم در این نوع، و چه زمانی فوریت است.
روی هر ویدیو بزنید تا پخش شود
چهار نشانهای که زخم شریانی را لو میدهد
تفکیک زخم شریانی از وریدی حیاتی است، چون درمانشان متضاد است. این چهار نشانه بیشترین کمک را میکنند.
محل زخم
زخم شریانی روی انگشتان، پاشنه و قوزک بیرونی است؛ یعنی دورترین نقاط از قلب که خون دیرتر به آنها میرسد. زخم وریدی برعکس، بالای قوزک داخلی است.
رفتار درد
درد شریانی با بالا بردن پا بدتر میشود و شبها که پا در تخت بالاست شدت میگیرد؛ بیمار اغلب پا را از تخت آویزان میکند تا درد کم شود. در زخم وریدی دقیقاً برعکس است.
ظاهر زخم و پوست
لبههای صاف و «پانچشده»، بستر خشک یا رنگپریده، ترشح کم. پوست اطراف براق، بدون مو و سرد است و ناخنها ضخیم شدهاند.
نبض پا
نبض پشت پا و پشت قوزک داخلی ضعیف یا لمسنشدنی است. در زخم وریدی نبض معمولاً لمس میشود. این سادهترین معاینهای است که در همان جلسه اول انجام میدهیم.
الگوی زخم شما به کدام نزدیکتر است؟
چهار سؤال بر پایه همان نشانههای بالا. نتیجه یک راهنماست؛ تشخیص قطعی نیاز به معاینه و بررسی عروقی دارد.
چهار سؤال کوتاه
محاسبه در مرورگر خودتان انجام میشود و جایی ارسال نمیشود.
چرا باند فشاری در زخم شریانی ممنوع است؟
این مهمترین جمله این صفحه است و دلیل اصلی نوشتنش.
در زخم وریدی، باند فشاری درمان اصلی است: خون راکد را به بالا برمیگرداند و تورم را کم میکند. اما در زخم شریانی، مشکل این است که خون وارد پا نمیشود. فشار دادن از بیرون، همان جریان اندک باقیمانده را هم میبندد.
به همین دلیل قاعده بالینی روشن است: پیش از هر کمپرشنتراپی، وضعیت شریانی باید مشخص شود. این کار بر اساس ظاهر زخم انجام نمیشود؛ با معاینه نبض و در موارد لازم بررسی تخصصی عروق.
بسیاری از بیماران دیابتی همزمان مشکل وریدی و شریانی دارند. زخم از نظر ظاهری وریدی به نظر میرسد اما خونرسانی هم مختل است. این خطرناکترین حالت است چون درمان استاندارد زخم وریدی در آن آسیبزا میشود. اگر دیابت دارید، هرگز خودسرانه باند فشاری نبندید.
کلینیک زخم در زخم شریانی چه میکند؛ و چه نمیکند
در این نوع زخم صادق بودن درباره محدوده کار، بخشی از درمان است.
| در کلینیک نیلمهر انجام میشود | انجام نمیشود | |
|---|---|---|
| ارزیابی | معاینه بالینی، لمس نبضهای محیطی، بررسی دما و رنگ پوست، تشخیص الگوی زخم | اندازهگیری ABI و بررسی داپلر؛ اینها را انجام نمیدهیم |
| درمان موضعی | پانسمان ایمن و غیرتهاجمی، محافظت از بستر زخم، کنترل بار میکروبی | دبریدمان تهاجمی روی بافت ایسکمیک بدون تأیید وضعیت عروق |
| کمپرشن | فقط پس از اطمینان از سلامت جریان شریانی | باند فشاری روی زخم مشکوک به شریانی |
| ارجاع | ارجاع سریع به جراح عروق در موارد مشکوک، و همراهی در ادامه مراقبت زخم پس از درمان عروقی | آنژیوگرافی، آنژیوپلاستی و بایپس؛ کار مرکز عروق است |
زخم شریانی یکی از معدود مواردی است که «درمان موضعی بیشتر» میتواند به از دست دادن پا کمک کند، چون وقت را از دست میدهد. کاری که ما انجام میدهیم این است که الگو را زود تشخیص بدهیم، زخم را در وضعیت ایمن نگه داریم و شما را سریع به جایی برسانیم که میتواند جریان خون را برگرداند. پس از آن، ادامه مراقبت زخم دوباره کار ماست.
چه زمانی این یک فوریت است؟
- درد شدید و ناگهانی در پا، بهویژه اگر پا سرد و رنگپریده شده باشد
- سیاه شدن انگشتان یا بافت اطراف زخم
- دردی که در حال استراحت هم وجود دارد و خواب را مختل میکند
- نبود نبض قابل لمس همراه با زخم باز
- تب یا گسترش سریع قرمزی روی زمینه پای سرد
- در بیمار دیابتی: هر زخم جدید روی انگشت یا پاشنه همراه با پای سرد
راهنمای NICE NG19 برای مشکلات پای دیابتی تهدیدکننده اندام، ارجاع ظرف یک روز کاری به تیم تخصصی را توصیه میکند. خط تلفن کلینیک ۲۴ ساعته است؛ در این موارد در هر ساعتی تماس بگیرید.
شواهد علمی چه میگویند؟
این یکی از کماختلافترین بخشهای درمان زخم است. اجماع بالینی روشن است: در زخمی که منشأ شریانی دارد، اولویت مطلق با ارزیابی و در صورت امکان بازگرداندن جریان خون است، و کمپرشنتراپی تا زمانی که وضعیت شریانی مشخص نشده انجام نمیشود. راهنمای IWGDF بر ارزیابی عروقی در هر بیمار دیابتی با زخم پا تأکید دارد و NICE برای مشکلات پای دیابتی تهدیدکننده اندام، ارجاع ظرف یک روز کاری را توصیه میکند. نقش کلینیک زخم در این نوع، تشخیص زودهنگام، مراقبت ایمن و ارجاع درست است؛ نه جایگزینی درمان عروقی.
سؤالات متداول درباره زخم شریانی
از کجا مطمئن شوم زخمم شریانی است؟
بهطور قطعی، بدون ارزیابی عروقی نمیشود. اما چهار نشانه بیشترین ارزش را دارند: محل زخم روی انگشتان یا پاشنه، بدتر شدن درد با بالا بردن پا، پوست سرد و بیمو، و نبض ضعیف. اگر سه تا از این چهارتا را دارید، تا زمان ارزیابی هیچ باند فشاری نبندید و سریعتر اقدام کنید.
شما ABI اندازه میگیرید؟
خیر. در کلینیک ما ارزیابی بالینی شامل لمس نبضهای محیطی، بررسی دما و رنگ پوست و الگوی زخم انجام میشود. اندازهگیری شاخص فشار مچپا به بازو و بررسی داپلر را انجام نمیدهیم و موارد مشکوک را به جراح عروق ارجاع میدهیم. ترجیح میدهیم این را شفاف بگوییم تا شما وقت را در جای اشتباه از دست ندهید.
آیا زخم شریانی اصلاً خوب میشود؟
بله، اما به شرطی که جریان خون برگردد. اگر مشکل عروقی قابل اصلاح باشد، با آنژیوپلاستی یا بایپس، زخم پس از آن معمولاً به درمان موضعی پاسخ میدهد. اگر جریان خون قابل بازگرداندن نباشد، هدف درمان عوض میشود: کنترل درد، پیشگیری از عفونت و حفظ حداکثری بافت.
پزشک گفته باید راه بروم. با زخم هم؟
ورزش پیادهروی برنامهریزیشده یکی از درمانهای شناختهشده برای گرفتگی عروق پاست و میتواند گردش خون جانبی را بهبود دهد. اما وقتی زخم باز روی پا وجود دارد، نوع و میزان فعالیت باید با پزشک هماهنگ شود؛ راه رفتن روی زخم میتواند بدترش کند. این تصمیم فردی است، نه یک قاعده عمومی.
سیگار چقدر مهم است؟
در زخم شریانی، ترک سیگار مؤثرترین کاری است که خود بیمار میتواند انجام دهد. سیگار مستقیماً عروق را تنگ میکند و روند ترمیم را متوقف. هیچ درمان موضعی نمیتواند اثر ادامه سیگار را جبران کند.
تفاوتش با زخم پای دیابتی چیست؟
این دو رقیب هم نیستند و اغلب با هم وجود دارند. زخم پای دیابتی معمولاً منشأ عصبی دارد: بهخاطر بیحسی، فشار روی نقطهای از کف پا زخم میسازد و چون درد ندارد دیر دیده میشود. اما بسیاری از همان بیماران همزمان تنگی عروق هم دارند. به همین دلیل در هر بیمار دیابتی با زخم پا، ارزیابی عروقی بخش ضروری کار است.
هزینه این درمان چقدر است؟
هزینه بسته به نوع و وسعت زخم، تعداد جلسات و مواد مصرفی متفاوت است. برای ویزیت در منزل، هزینه همراه با مواد مصرفی معمولاً بین ۲ تا ۵ میلیون تومان است. رقم دقیق پس از ارزیابی و پیش از شروع کار اعلام میشود. مشاوره تلفنی اولیه رایگان است.
آیا بیمه پذیرفته میشود؟
کلینیک طرف قرارداد مستقیم با بیمه نیست، اما در پایان کار فاکتور روی سرنسخه با مهر پزشک متخصص صادر میشود تا آن را به بیمه خودتان تحویل بدهید و هزینه را بازپس بگیرید.
در چه ساعاتی پاسخگو هستید؟
خط تلفن کلینیک ۲۴ ساعته پاسخگوست. پذیرش حضوری شنبه، دوشنبه و چهارشنبه از ساعت ۱۵ تا ۲۰ است، و ویزیت در منزل با هماهنگی تلفنی قبلی در شهریار، اندیشه، فردیس و شهر قدس انجام میشود.
پای سرد و زخمی که خوب نمیشود؟
اگر نشانههای این صفحه را میبینید، وقت مهمترین عامل است. تماس بگیرید تا الگوی زخم بررسی شود و اگر لازم بود، سریع به مسیر درست ارجاع داده شوید.
منابع این صفحه
توصیههای بالینی این صفحه بر پایه راهنماهای بینالمللی زیر تهیه و توسط پزشک بازبینی شده است.
IWGDF Guidelines (2023)
راهنمای بینالمللی زخم پای دیابتی؛ مبنای ارزیابی عروقی، طبقهبندی خطر و جایگاه درمانهای کمکی.
iwgdfguidelines.org
NICE NG19
مبنای توصیه ارجاع ظرف یک روز کاری در مشکلات پای دیابتی تهدیدکننده اندام.
nice.org.uk/guidance/ng19
WUWHS؛ اصول مراقبت زخم
مبنای اصل محیط مرطوب متعادل و انتخاب پانسمان بر اساس ترشح و بستر زخم.
wuwhs.net
محتوای این صفحه جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه حضوری و تشخیص پزشک نیست. هیچیک از این روشها جایگزین مراقبت پایه زخم، دبریدمان، تخلیه فشار، کنترل قند خون و بررسی جریان خون، نیست و همیشه بهعنوان درمان کمکی در کنار آنها استفاده میشود. تصمیم درباره مناسب بودن هر روش برای هر بیمار، پس از ارزیابی بالینی گرفته میشود.

۰:۲۶
۰:۳۶
۰:۲۷