پلاسماتراپی و PRP دو چیز کاملاً متفاوتاند؛ و اغلب با هم اشتباه می‌شوند
وقتی می‌گویند «پلاسما»، دو چیز کاملاً مختلف ممکن است منظور باشد: پلاسمای خون خود بیمار (PRP)، یا پلاسمای سرد که اصلاً ربطی به خون ندارد و یک گاز یون‌شده است. این دو مکانیسم، کاربرد و هزینه متفاوتی دارند.
در ادامه: تفاوت این دو در یک جدول روشن، مکانیسم واقعی پلاسمای سرد، اینکه روی چه زخم‌هایی بیشترین اثر را دارد، پروتکل جلسات و سطح شواهد.
۱:۱۵
۰:۳۰
۰:۲۶روی هر ویدیو بزنید تا پخش شود
پلاسمای سرد یا PRP؟ این دو یکی نیستند
این پرتکرارترین سوءتفاهم در این حوزه است. هر دو «پلاسما» نام دارند و هیچ ربطی به هم ندارند.
| ویژگی | پلاسمای سرد (CAP) | PRP و فرآورده‌های خونی |
|---|---|---|
| ماهیت | گاز یون‌شده؛ حالت چهارم ماده | مایع جداشده از خون خود بیمار |
| منشأ | دستگاه؛ از هوا یا آرگون تولید می‌شود | خون‌گیری از خود بیمار |
| مکانیسم اصلی | گونه‌های فعال اکسیژن و نیتروژن؛ کاهش بار میکروبی | آزادسازی فاکتورهای رشد پلاکتی |
| نیاز به خون‌گیری | ندارد | دارد |
| مدت هر جلسه | ۲ تا ۵ دقیقه برای هر ناحیه | ۳۰ تا ۶۰ دقیقه شامل آماده‌سازی |
| نقطه قوت | ضدعفونی زخم، حتی بیوفیلم و باکتری مقاوم | تحریک ترمیم و بازسازی بافت |
این دو رقیب هم نیستند؛ کارشان فرق دارد. اگر مشکل اصلی زخم شما بار میکروبی و بیوفیلم است، پلاسمای سرد منطقی‌تر است. اگر زخم تمیز است اما بافت‌سازی نمی‌کند، فرآورده‌های خونی معنا دارند. در بعضی موارد هر دو در یک برنامه استفاده می‌شوند. راهنمای PRP و فرآورده‌های خونی را هم ببینید.
پلاسمای سرد چطور روی زخم اثر می‌گذارد؟
پلاسمای سرد اتمسفری، گازی است که با میدان الکتریکی یونیزه شده اما دمایش نزدیک دمای بدن می‌ماند؛ به همین دلیل «سرد» نامیده می‌شود و پوست را نمی‌سوزاند.
کاهش بار میکروبی و بیوفیلم
گونه‌های فعال اکسیژن و نیتروژن که پلاسما تولید می‌کند، دیواره باکتری را تخریب می‌کنند. مهم‌تر اینکه روی بیوفیلم هم اثر دارند؛ همان لایه محافظی که باکتری‌ها می‌سازند و آنتی‌بیوتیک را بی‌اثر می‌کند. تا امروز گزارشی از ایجاد مقاومت میکروبی در برابر پلاسما منتشر نشده است.
تحریک مهاجرت سلولی
در مطالعات آزمایشگاهی، دوز پایین پلاسما تکثیر و مهاجرت فیبروبلاست و کراتینوسیت را افزایش می‌دهد؛ یعنی همان سلول‌هایی که زخم را می‌بندند. این اثر وابسته به دوز است و دوز بالا برعکس عمل می‌کند.
اثر بر جریان خون موضعی
افزایش گردش خون ریزمویرگی در ناحیه درمان‌شده گزارش شده است، که می‌تواند اکسیژن‌رسانی به بستر زخم را بهتر کند.
پلاسمای سرد یا فرآورده خونی؛ کدام به وضعیت شما نزدیک‌تر است؟
سه سؤال درباره وضعیت فعلی زخم. نتیجه یک راهنماست و جای ارزیابی بالینی را نمی‌گیرد.
سه سؤال کوتاه
هیچ اطلاعاتی ذخیره یا ارسال نمی‌شود.
یک جلسه پلاسماتراپی چطور می‌گذرد؟
ارزیابی و آماده‌سازی زخم
ابتدا زخم ارزیابی و در صورت نیاز دبریدمان می‌شود. پلاسما روی بافت مرده اثر محدودی دارد؛ باید به بستر زنده زخم برسد.
شست‌وشو و خشک کردن سطح
زخم شسته و سطح آن خشک می‌شود. رطوبت زیاد سطحی، اثر پلاسما را کاهش می‌دهد.
اعمال پلاسما
سر دستگاه در فاصله چند میلی‌متری از زخم حرکت داده می‌شود. برای هر ناحیه معمولاً ۲ تا ۵ دقیقه. بدون درد و بدون بی‌حسی.
پانسمان
بلافاصله پس از جلسه، پانسمان متناسب با وضعیت زخم گذاشته می‌شود. انتخاب پانسمان درست به‌اندازه خود جلسه اهمیت دارد.
فاصله جلسات
معمولاً دو تا سه بار در هفته در دوره ابتدایی. پس از چند جلسه ارزیابی می‌شود که پاسخ هست یا نه؛ اگر نبود، ادامه دادن توجیهی ندارد.
شواهد علمی درباره پلاسماتراپی چه می‌گویند؟
قوی‌ترین و تکرارشده‌ترین یافته درباره پلاسمای سرد، کاهش بار میکروبی زخم است؛ از جمله روی باکتری‌های مقاوم و بیوفیلم، بدون گزارش ایجاد مقاومت. درباره تسریع بهبود زخم، کارآزمایی‌های بالینی امیدوارکننده‌اند اما تعدادشان محدود و حجم نمونه‌ها کوچک است. دستگاه‌های پلاسمای سرد در اروپا برای زخم مزمن دارای گواهی CE هستند. جمع‌بندی منصفانه: شواهد آن از اوزون‌تراپی قوی‌تر و از PRP و پانسمان بیولوژیک ضعیف‌تر است.
سؤالات متداول درباره پلاسماتراپی زخم
پلاسماتراپی درد دارد؟
خیر. دمای پلاسمای سرد نزدیک دمای بدن است و بیشتر بیماران فقط جریان ملایم هوا یا گرمای بسیار خفیفی حس می‌کنند. نیازی به بی‌حسی نیست.
پلاسمای زخم با پلاسمای زیبایی فرق دارد؟
بله. در زیبایی هم از پلاسما استفاده می‌شود اما با دستگاه، دوز و هدف متفاوت؛ مثلاً پلاسما جت برای سفت کردن پوست. آنچه در این صفحه توضیح داده شده، کاربرد پلاسمای سرد روی زخم مزمن است.
چند جلسه لازم است؟
به وضعیت زخم بستگی دارد. معمولاً پس از ۴ تا ۶ جلسه مشخص می‌شود که زخم پاسخ می‌دهد یا نه. اگر پیشرفتی نبود، صادقانه می‌گوییم و مسیر درمان عوض می‌شود.
آیا جای آنتی‌بیوتیک را می‌گیرد؟
خیر. پلاسمای سرد بار میکروبی سطح زخم را کم می‌کند. اگر عفونت به بافت عمقی یا استخوان رسیده باشد یا نشانه‌های سیستمیک مثل تب وجود داشته باشد، درمان سیستمیک لازم است و باید همان روز ارزیابی شوید.
برای چه زخم‌هایی بیشترین کاربرد را دارد؟
زخم‌هایی که علی‌رغم مراقبت درست، بار میکروبی بالا دارند یا مشکوک به بیوفیلم هستند؛ به‌ویژه زخم پای دیابتی، زخم بستر در مراحل ۳ و ۴، و زخم وریدی مزمن با ترشح زیاد.
هزینه این درمان چقدر است؟
هزینه بسته به نوع و وسعت زخم، تعداد جلسات و مواد مصرفی متفاوت است. برای ویزیت در منزل، هزینه همراه با مواد مصرفی معمولاً بین ۲ تا ۵ میلیون تومان است. رقم دقیق پس از ارزیابی و پیش از شروع کار به شما اعلام می‌شود. مشاوره تلفنی اولیه رایگان است.
آیا بیمه پذیرفته می‌شود؟
کلینیک طرف قرارداد مستقیم با بیمه نیست، اما در پایان کار فاکتور روی سرنسخه با مهر پزشک متخصص صادر می‌شود تا آن را به بیمه خودتان تحویل بدهید و هزینه را بازپس بگیرید.
در چه ساعاتی پاسخگو هستید؟
خط تلفن کلینیک ۲۴ ساعته پاسخگوست. پذیرش حضوری شنبه، دوشنبه و چهارشنبه از ساعت ۱۵ تا ۲۰ است، و ویزیت در منزل با هماهنگی تلفنی قبلی در شهریار، اندیشه، فردیس و شهر قدس انجام می‌شود.
نمی‌دانید زخم شما به ضدعفونی نیاز دارد یا به بافت‌سازی؟
همین تفاوت است که تعیین می‌کند کدام روش برای شما درست است. عکس زخم را بفرستید یا تماس بگیرید تا بررسی شود.
منابع این صفحه
توصیه‌های بالینی این صفحه بر پایه راهنماهای بین‌المللی زیر تهیه و توسط پزشک بازبینی شده است.
IWGDF Guidelines (2023)
راهنمای بین‌المللی زخم پای دیابتی؛ مبنای ارزیابی، طبقه‌بندی خطر و جایگاه درمان‌های کمکی.
iwgdfguidelines.org
NICE NG19
مبنای توصیه ارجاع ظرف یک روز کاری در مشکلات پای دیابتی تهدیدکننده اندام.
nice.org.uk/guidance/ng19
EPUAP / NPIAP / PPPIA (2019)
راهنمای بین‌المللی پیشگیری و درمان زخم فشاری؛ مبنای درجه‌بندی و تخلیه فشار.
epuap.org/pu-guidelines
محتوای این صفحه جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه حضوری و تشخیص پزشک نیست. هیچ‌یک از این روش‌ها جایگزین مراقبت پایه زخم، دبریدمان، تخلیه فشار، کنترل قند خون و بررسی جریان خون، نیست و همیشه به‌عنوان درمان کمکی در کنار آن‌ها استفاده می‌شود. تصمیم درباره مناسب بودن هر روش برای هر بیمار، پس از ارزیابی بالینی گرفته می‌شود.