تشک مواج برای زخم بستر: کمک بزرگ، اما نه جایگزین چرخاندن
تشک مواج تشکی هوایی است که با پمپ، سلولهای هوا را بهنوبت پر و خالی میکند تا فشار زیر استخوانها هر چند دقیقه یک بار جابهجا شود. برای بیمار کاملاً کمتحرک یا دارای زخم بستر کمک بزرگی است. اما هیچ تشکی جای تغییر وضعیت منظم را نمیگیرد و انتخاب نوع تشک باید با خطر و وضعیت پوست بیمار جور باشد.
در ادامه: انواع تشک و تفاوتشان، اینکه کدام بیمار چه تشکی لازم دارد، اشتباههای رایج در استفاده، و فهرست بررسی پیش از خرید.
پیش از خرید تشک این چهار نکته را بدانید
اگر خانوادهای تصمیم به خرید گرفته، معمولاً این موارد تعیینکنندهاند:
- سطح خطر بیمار و اینکه الان زخم دارد یا نه
- توان تغییر وضعیت بیمار توسط خودش
- وزن بیمار و تنظیم تشک بر اساس آن
- برق پایدار و مراقبی که کار با پمپ را بلد باشد
تشک مواج چطور فشار را کم میکند؟
زخم بستر وقتی ایجاد میشود که فشار طولانی روی یک نقطه جلوی خونرسانی را بگیرد. تشک مواج به دو شکل کمک میکند:
فشار را جابهجا میکند
سلولهای هوا بهنوبت پر و خالی میشوند. هر نقطه از بدن مدتی روی سلول پر و مدتی روی سلول خالی است و فشار روی یک نقطه ثابت نمیماند.
سطح تماس را بیشتر میکند
بدن در تشک فرو میرود و فشار روی سطح بزرگتری پخش میشود، نه فقط روی برجستگیهای استخوان مثل خاجی، لگن و پاشنه.
رطوبت و گرما را کنترل میکند
بعضی مدلها روکش نفوذپذیر و جریان هوا دارند که رطوبت و عرق زیر بدن را کم میکند؛ رطوبت زخم بستر را بدتر میکند.
بهجای چرخاندن نیست
تشک فشار را کم میکند، اما صفر نمیکند. تغییر وضعیت منظم، آزاد بودن پاشنهها و مراقبت از پوست همچنان لازم است.
انواع تشک و کوسن ضدزخم بستر
در بازار نام «تشک مواج» به چند محصول متفاوت گفته میشود. این جدول کمک میکند بدانید دقیقاً چه چیزی میخرید:
| نوع | مناسب برای | نکته |
|---|---|---|
| فوم معمولی (تشک ساده) | افراد با تحرک خوب و خطر پایین | فشار را چندان کم نمیکند؛ برای بیمار کمتحرک کافی نیست |
| فوم طبی با مشخصات بالا | خطر متوسط تا بالا، بدون زخم یا با زخم سطحی | بیصدا، بدون برق و بدون پمپ؛ گزینه عملی برای خانه |
| تشک مواج با فشار متناوب | بیمار کاملاً کمتحرک، خطر بالا یا زخم بستر موجود | پمپ و برق میخواهد؛ تنظیم وزن و بازبینی روزانه لازم است |
| روکش مواج (روی تشک موجود) | وقتی تشک اصلی سالم است و بودجه یا جا محدود است | نازکتر است و ممکن است در بیمار سنگین یا زخم عمیق ته بزند |
| تشک هوای ثابت یا کمنشت | بعضی بیماران با زخمهای متعدد یا سوختگی، با نظر درمانگر | با برند و مدل فرق میکند؛ مشخصات را از سازنده بگیرید |
| کوسن صندلی چرخدار (فوم، ژل یا هوا) | بیماری که روز را روی ویلچر میگذراند | کوسن حلقهای یا دونات توصیه نمیشود |
حتی بهترین تشک پاشنه را کامل از فشار خارج نمیکند. بالش زیر ساق بگذارید تا پاشنه در هوا بماند؛ در راهنمای مراقبت از زخم بستر در منزل توضیح دادهایم.
کدام بیمار چه تشکی لازم دارد؟
معیار اصلی انتخاب، خطر زخم بستر و وضعیت فعلی پوست است، نه قیمت یا نام محصول:
معمولاً تشک مواج یا سطح فشار متناوب
- بیمار کاملاً بستری و ناتوان از تغییر وضعیت
- زخم بستر درجه ۳ یا ۴، یا چند زخم همزمان
- زخم قبلی که روی تشک معمولی بدتر شده یا خوب نمیشود
- خطر بسیار بالا همراه با رطوبت، بیاختیاری یا سوءتغذیه
معمولاً فوم طبی یا سطح سادهتر کافی است
- خطر متوسط و بیماری که کمی خودش جابهجا میشود
- بدون زخم یا با قرمزی و زخم سطحی که با برداشتن فشار بهتر میشود
- بیماری که بیشتر روی صندلی است و کوسن مناسب لازم دارد
- خانهای که برق پایدار یا مراقب آموزشدیده ندارد
خطر زخم بستر را میشود با مقیاس برادن سنجید. ابزار سنجش خطر را در راهنمای زخم بستر ببینید و اگر نتیجه بالا بود، پیش از خرید تشک، پوست بیمار توسط کارشناس زخم یا پزشک بررسی شود.
چه نوع تشکی برای بیمار من مناسبتر است؟
به سه سؤال جواب دهید. نتیجه راهنماست و جایگزین معاینه و نظر درمانگر نیست:
سنجش سریع نوع تشک
برای بیماری که از او مراقبت میکنید جواب دهید
اشتباههای رایج هنگام استفاده از تشک مواج
تشک گران هم اگر درست استفاده نشود، کارش را نمیکند:
۱. نچرخاندن بیمار
تصور «تشک دارد، دیگر لازم نیست بچرخانیم» شایعترین علت زخم بستری است که با تشک مواج هم ایجاد میشود.
۲. چند لایه ملحفه و پد
هر لایه اضافه زیر بیمار اثر تشک را کم میکند. یک ملحفه نازک کافی است و پدهای ضدآب زیر بدن، جریان هوا را میبندند.
۳. تنظیم نکردن وزن
بیشتر تشکها باید روی وزن بیمار تنظیم شوند. تنظیم کم باعث «ته زدن» و تنظیم زیاد باعث سفتی میشود.
۴. نبستن شلنگها یا خاموش ماندن پمپ
خم شدن شلنگ، شل بودن اتصال یا قطع برق، تشک را به تشکی ساده تبدیل میکند. روزانه یک بار صدای پمپ و باد تشک را بررسی کنید.
۵. تشک برای زخم دیگر کافی نیست
تشک فشار را کم میکند، اما بافت مرده، عفونت یا تغذیه ضعیف را درمان نمیکند. زخم باز باید پانسمان و ارزیابی منظم داشته باشد.
۶. استفاده از کوسن حلقهای
کوسن دونات فشار را دور حلقه متمرکز میکند و جریان خون را بدتر میکند. برای ویلچر کوسن فوم یا ژل مناسب بخرید.
پیش از خرید یا اجاره تشک این موارد را بپرسید
فروشندهها زیاد و مشخصات متفاوت است. این فهرست کمک میکند خرید را بیهدف نکنید:
درباره تشک
- حداکثر وزن بیمار که تشک تحمل میکند چقدر است؟
- ضخامت تشک و سلولها چقدر است و ته نمیزند؟
- روکش ضدآب و در عین حال نفوذپذیر به بخار است یا پلاستیک بسته؟
- امکان شستن روکش و ضدعفونی چگونه است؟
درباره پمپ و خدمات
- تنظیم وزن دستی است یا خودکار؟
- هنگام قطع برق یا خرابی، آلارم میدهد؟
- گارانتی و خدمات پس از فروش و تعویض پمپ چگونه است؟
- امکان اجاره یا آزمایش چند روزه وجود دارد؟
کف دست را مسطح زیر تشک، درست زیر استخوان خاجی بیمار بگذارید. اگر فقط لایه نازکی بین دست و بدن حس میشود، تشک «ته میزند» و تنظیم یا نوع آن مناسب نیست.
سؤالات متداول درباره تشک مواج
تشک مواج چیست؟
تشک هوایی است که با پمپ، سلولهای هوایش را بهنوبت پر و خالی میکند تا فشار زیر استخوانهای بدن جابهجا شود. برای پیشگیری و کمک به درمان زخم بستر در بیماران کمتحرک استفاده میشود.
آیا تشک مواج جای چرخاندن بیمار را میگیرد؟
نه. تشک فشار را کم میکند، اما صفر نمیکند و پوست هنوز به تغییر وضعیت منظم، آزاد بودن پاشنهها و مراقبت نیاز دارد. بسیاری از زخمهای بستری که با تشک مواج هم ایجاد میشوند، چون خانواده دیگر بیمار را نمیچرخاند.
چه بیمارانی تشک مواج لازم دارند؟
معمولاً بیمار کاملاً کمتحرک با خطر بالا، کسی که زخم بستر درجه ۳ یا ۴ یا چند زخم دارد، و بیماری که روی تشک معمولی زخمش بدتر میشود. بیمار با خطر پایین یا متوسط ممکن است با فوم طبی مناسب هم جواب بگیرد.
تشک مواج بهتر است یا فوم طبی؟
بستگی به خطر دارد. راهنمای NICE برای بزرگسالان با خطر بالا فوم طبی با مشخصات بالا را پیشنهاد میکند و برای خطر بسیار بالا یا وقتی فوم مناسب نیست، تشک با فشار متناوب را. شواهد برتری روشن یکی بر دیگری ندارند؛ تشک مواج در بیمار کاملاً کمتحرک یا دارای زخم عمیق جایگاه بیشتری دارد.
آیا تشک مواج را میشود روی تخت معمولی گذاشت؟
روکشهای مواج روی تشک موجود قرار میگیرند، ولی نازکترند و در بیمار سنگین یا زخم عمیق ممکن است ته بزنند. تشک مواج کامل ضخیمتر است و معمولاً بهتر کار میکند. نوع و اندازه را بر اساس وزن بیمار و تخت انتخاب کنید.
روی تشک مواج چند ملحفه بگذاریم؟
یک ملحفه نازک. لایههای اضافه و پدهای ضدآب سطح را سفت میکنند و اثر تشک را کم میکنند. اگر بیاختیاری هست، از پدهای مخصوص نفوذپذیر و تعویض بهموقع استفاده کنید.
اگر برق قطع شود چه میشود؟
بیشتر مدلها بدون برق بهتدریج باد کم میکنند و تشک به سطحی ساده تبدیل میشود. مدت نگهداشتن هوا را از فروشنده بپرسید و برای قطعی طولانی تدبیر داشته باشید، مثل چرخاندن بیمار و استفاده از بالش برای آزاد نگه داشتن پاشنهها.
کوسن دونات برای ویلچر خوب است؟
نه. کوسن حلقهای فشار را روی لبه حلقه متمرکز میکند و ممکن است جریان خون را بدتر کند. کوسن فوم طبی، ژل یا هوا که فشار را پخش میکند، بهتر است.
شواهد علمی درباره تشکهای ضدزخم بستر چه میگویند؟
سطوح کاهنده فشار پایه پیشگیری از زخم بستر هستند، اما شواهد درباره بهترین نوع محدود است:
مرور کاکرین نشان میدهد فوم طبی با مشخصات بالا نسبت به تشک ساده بیمارستانی بروز زخم بستر را در بیماران در معرض خطر کم میکند. درباره برتری تشک با فشار متناوب بر فوم طبی یا مقایسه مدلهای مختلف، شواهد کافی و قطعی نیست. راهنمای NICE و راهنمای بینالمللی ۲۰۱۹ به همین دلیل انتخاب سطح را بر اساس خطر، وضعیت پوست، راحتی بیمار و امکان نگهداری توصیه میکنند و تأکید دارند سطح مناسب جای تغییر وضعیت و مراقبت پوست را نمیگیرد.
نمیدانید برای بیمارتان کدام سطح مناسب است؟
عکس پوست یا زخم را در واتساپ بفرستید یا تماس بگیرید. کارشناس زخم نیلمهر خطر و وضعیت پوست را بررسی میکند و راهنمایی میدهد؛ در کلینیک شهریار یا با ویزیت در منزل در شهریار، اندیشه، فردیس و شهر قدس.
منابع این صفحه
توصیههای بالینی این صفحه بر پایه منابع زیر تهیه و توسط پزشک بازبینی شده است.
NICE CG179
پیشگیری و مدیریت زخم بستر؛ انتخاب تشک بر اساس خطر.
nice.org.uk/guidance/cg179
International Guideline (EPUAP/NPIAP/PPPIA 2019)
سطوح حمایتی، تغییر وضعیت و پیشگیری از زخم بستر.
internationalguideline.com
McInnes E و همکاران، Cochrane (2015)
سطوح حمایتی برای پیشگیری از زخم بستر.
doi.org/10.1002/14651858.CD001735.pub5
محتوای این صفحه جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه حضوری و تشخیص پزشک نیست. تصمیم درباره درمان هر بیمار پس از ارزیابی بالینی گرفته میشود.
