پیشگیری از زخم پای دیابتی · بر پایه راهنمای IWGDF 2023 و NICE

علائم اولیه زخم پای دیابتی: زخم معمولاً بی‌صدا شروع می‌شود

زخم پای دیابتی معمولاً با یک نشانه کوچک شروع می‌شود: پینه‌ای که زیرش تیره شده، تاولی از کفش تنگ، ترک پاشنه، قرمزی یا گرمی یک نقطه از پا، یا زخم کوچکی که بیمار به‌خاطر بی‌حسی متوجهش نمی‌شود. بی‌حسی پا (نوروپاتی) دلیل اصلی دیده نشدن این نشانه‌هاست؛ برای همین نگاه کردن روزانه به پا مهم‌ترین کار پیشگیری است.

در ادامه: ده نشانه اولیه، مراحل شروع زخم، معاینه دو دقیقه‌ای پا در خانه و اینکه چه زمانی نباید منتظر ماند.

نیلوفر سبزواری کارشناس پرستاری و کارشناس زخم بازبینی علمی: دکتر فرناز نورمحمدی، متخصص داخلی
نظام پرستاری ۳۵۰۶۷۹ ۶ سال سابقه

پنج نشانه‌ای که نباید نادیده بگیرید

اگر یکی از این‌ها را روی پای فرد دیابتی دیدید، ظرف یک روز معاینه شود:

  1. خون یا لکه تیره زیر پینه
  2. تاول، حتی کوچک
  3. قرمزی، تورم یا گرمی یک قسمت از پا
  4. تغییر رنگ به کبود، سفید یا سیاه
  5. ترشح یا بو روی جوراب
دیدن هر ده نشانه
۱۹ تا ۳۴٪بیماران دیابتی در طول عمر زخم پا می‌گیرند
بیش از ۸۰٪قطع عضوهای دیابتی با یک زخم شروع می‌شود
۲ دقیقهزمان معاینه روزانه پا
۲۴ ساعتهپاسخگویی تلفنی
نشانه‌ها

ده نشانه اولیه زخم پای دیابتی

این نشانه‌ها یا خودشان شروع زخم‌اند یا نشان می‌دهند پا در خطر زخم است. هرچه زودتر دیده شوند، درمان کوتاه‌تر و ساده‌تر است:

۱. پینه ضخیم یا پینه‌ای که زیرش تیره شده

پینه یعنی آن نقطه زیر فشار زیاد است. اگر زیر پینه لکه قرمز، قهوه‌ای یا سیاه دیده شود، معمولاً یعنی زیرش خونریزی یا زخم شروع شده است.

۲. تاول، حتی کوچک

تاول از کفش نو یا تنگ، یا از سوختگی با آب داغ و بخاری. در پای بی‌حس، تاول درد ندارد و راحت به زخم تبدیل می‌شود.

۳. ترک‌های عمیق پاشنه یا لای انگشتان

پوست خشک پاشنه ترک می‌خورد و لای انگشتان خیس و سفید می‌شود؛ هر دو راه ورود میکروب‌اند.

۴. قرمزی، تورم یا گرمی یک قسمت از پا

اگر یک پا یا یک نقطه از آن محسوس گرم‌تر از طرف دیگر است، ممکن است التهاب، عفونت یا درگیری استخوان‌های پا باشد و باید بررسی شود.

۵. تغییر رنگ پوست

پوست کبود، رنگ‌پریده، سفید یا سیاه نشانه کم شدن خون‌رسانی یا آسیب بافت است. سیاه شدن انگشت همیشه فوری است.

۶. لکه یا ترشح روی جوراب

گاهی اولین چیزی که دیده می‌شود لکه زرد یا خونی روی جوراب است، نه خود زخم.

۷. بوی بد پا

بوی تازه و غیرعادی می‌تواند نشانه زخم پنهان یا عفونت باشد.

۸. بی‌حسی، گزگز یا سوزن‌سوزن شدن

این‌ها خودشان زخم نیستند، اما یعنی اعصاب پا آسیب دیده و فرد ممکن است ضربه یا زخم را حس نکند.

۹. ناخن فرورفته یا ضخیم

ناخن فرورفته اطراف خود را زخمی می‌کند و ناخن ضخیم زیر کفش فشار می‌آورد.

۱۰. درد ساق هنگام راه رفتن یا پای سرد

دردی که با راه رفتن شروع و با استراحت آرام می‌شود، یا پایی که همیشه سرد است، می‌تواند نشانه تنگی رگ‌های پا باشد. زخم شریانی.

مراحل

مراحل اولیه زخم پای دیابتی: از پای در خطر تا زخم

زخم پای دیابتی یک‌شبه ایجاد نمی‌شود. جدول زیر نشان می‌دهد در هر مرحله چه دیده می‌شود و چه کاری لازم است:

مرحلهچه دیده می‌شودچه باید کرد
پای در خطر، بدون زخمبی‌حسی، پوست خشک، پینه، تغییر شکل انگشتانمعاینه روزانه پا، کفش مناسب، معاینه منظم توسط درمانگر
پیش از زخمپینه با لکه خونی زیر آن، تاول، ترک عمیق، قرمزی موضعیبرداشتن فشار از آن نقطه و مراجعه برای برداشتن پینه توسط درمانگر
زخم سطحیپوست باز شده و کف زخم قرمز استظرف یک روز کاری معاینه شود
زخم عمیق یا عفونیزخم عمیق، چرک، قرمزی و تورم گستردههمان روز
سیاه شدن بافتانگشت یا قسمتی از پا سیاه شده استاورژانس
مرحله‌بندی کامل

درجه‌بندی واگنر و درمان هر مرحله در راهنمای کامل زخم پای دیابتی آمده است.

هر روز

معاینه پای دیابتی در خانه در دو دقیقه

بهترین زمان، شب و بعد از درآوردن جوراب است. اگر خود بیمار خوب نمی‌بیند یا خم شدن برایش سخت است، یکی از اعضای خانواده این کار را انجام دهد:

روی پا و کف پا

هر دو پا را در نور خوب نگاه کنید. برای دیدن کف پا از یک آینه کوچک یا عکس گرفتن با گوشی کمک بگیرید.

لای انگشتان

انگشتان را آرام باز کنید و دنبال ترک، سفیدی، خیسی یا زخم بگردید.

مقایسه دمای دو پا

پشت دست را روی هر دو پا بگذارید. اگر یک نقطه محسوس گرم‌تر است، آن را زیر نظر بگیرید و به درمانگر بگویید.

داخل کفش

قبل از پوشیدن کفش، داخلش را با دست بگردید؛ سنگ‌ریزه یا درز کفش در پای بی‌حس حس نمی‌شود.

جوراب

جوراب روشن بپوشید تا لکه ترشح یا خون زود دیده شود.

ثبت تغییرات

اگر نشانه‌ای دیدید، از آن عکس بگیرید تا روند آن را مقایسه کنید و برای درمانگر بفرستید.

ابزار

پای من در خطر زخم است؟

پنج سؤال بر پایه معیارهای راهنمای IWGDF. نتیجه راهنماست و جای معاینه را نمی‌گیرد.

پنج سؤال کوتاه

پاسخ‌ها فقط در مرورگر خودتان بررسی می‌شود.

۱. پا بی‌حس است یا گزگز می‌کند؟
۲. پینه، تاول یا ترک عمیق دارید؟
۳. سابقه زخم پا یا قطع عضو داشته‌اید؟
۴. الان زخم باز، ترشح یا لکه روی جوراب دارید؟
۵. قرمزی گسترده، تورم، تب یا سیاه شدن پوست دارید؟

اشتباه‌های رایج

کارهایی که شروع زخم را بدتر می‌کند

انجام ندهید

  • بریدن یا تراشیدن پینه با تیغ در خانه
  • پاشویه با آب داغ یا گذاشتن کیسه آب گرم و نزدیک کردن پا به بخاری؛ پای بی‌حس گرما را حس نمی‌کند و می‌سوزد
  • راه رفتن با پای برهنه، حتی در خانه
  • ترکاندن تاول یا گذاشتن پماد و پودر خانگی روی زخم
  • صبر کردن تا «خودش خوب شود»

به جای آن

  • شستن روزانه پا با آب ولرم و خشک کردن لای انگشتان
  • مرطوب‌کننده روی پوست خشک، اما نه لای انگشتان
  • کوتاه کردن صاف ناخن یا سپردن آن به درمانگر
  • کفش راحت و جادار با جوراب بدون درز
  • کنترل قند خون و معاینه منظم پا
فوریت

چه زمانی همان روز اقدام کنید؟

این علائم روی پای فرد دیابتی فوری‌اند:
  • هر زخم باز، هر اندازه‌ای که باشد
  • قرمزی یا تورمی که در حال گسترش است
  • پوست سیاه یا کبود
  • تب، لرز یا بالا رفتن ناگهانی قند خون همراه با مشکل پا
  • پایی که ناگهان داغ، متورم و قرمز شده، حتی بدون زخم

راهنمای NICE توصیه می‌کند مشکل فعال پای دیابتی ظرف یک روز کاری توسط تیم تخصصی دیده شود. چرا این عجله مهم است.

پرسش‌های شما

سؤالات متداول درباره علائم اولیه زخم پای دیابتی

زخم پای دیابتی چطور شروع می‌شود؟

بیشتر زخم‌های پای دیابتی با فشار یا آسیب کوچکی شروع می‌شوند که به‌خاطر بی‌حسی حس نمی‌شود: پینه‌ای که زیرش خونریزی کرده، تاولی از کفش تنگ، ترک پاشنه یا سوختگی با آب داغ. اگر این نشانه‌ها زود دیده و درمان شوند، اغلب به زخم عمیق نمی‌رسند.

علائم اولیه زخم دیابتی چیست؟

لکه تیره یا خون زیر پینه، تاول، ترک عمیق، قرمزی یا گرمی یک قسمت از پا، تغییر رنگ پوست، لکه ترشح روی جوراب و بوی بد از نشانه‌های اولیه‌اند. بی‌حسی و گزگز هم نشان می‌دهد پا در خطر است.

تاول کف پای دیابتی را چه کنم؟

تاول را نترکانید، روی آن را با یک پانسمان تمیز بپوشانید، با آن نقطه راه نروید و ظرف یک روز آن را به درمانگر نشان دهید. در پای بی‌حس، تاول به‌راحتی به زخم تبدیل می‌شود.

پینه پای دیابتی را خودم بتراشم؟

نه. تراشیدن پینه با تیغ در خانه یکی از علت‌های شایع زخم پای دیابتی است. پینه باید توسط درمانگر برداشته شود و علت فشار، مثل کفش نامناسب، هم اصلاح شود.

سیاه شدن انگشت پای دیابتی یعنی چه؟

سیاه شدن انگشت معمولاً یعنی خون کافی به آن نمی‌رسد یا بافت آسیب دیده است و یک وضعیت فوری است. همان روز به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید و منتظر بهتر شدن نمانید.

چرا بیمار دیابتی زخم پایش را حس نمی‌کند؟

قند خون بالا در طول سال‌ها به اعصاب پا آسیب می‌زند (نوروپاتی). در این حالت درد، گرما و فشار کمتر حس می‌شود و زخم ممکن است روزها دیده نشود. به همین دلیل معاینه روزانه پا با چشم مهم‌تر از منتظر ماندن برای درد است.

پای دیابتی چند وقت یک بار باید معاینه شود؟

خود بیمار یا خانواده هر روز پا را نگاه کنند. معاینه توسط درمانگر بر اساس میزان خطر است: در خطر پایین سالی یک بار و در بیمارانی که سابقه زخم یا قطع عضو دارند هر یک تا سه ماه، طبق راهنمای IWGDF.

برای معاینه پای دیابتی به منزل می‌آیید؟

بله. در شهریار، اندیشه، فردیس و شهر قدس ویزیت پا و زخم در منزل با هماهنگی قبلی انجام می‌شود. اگر زخم باز، تب یا سیاه شدن پوست دارید، تماس بگیرید تا همان روز مسیر درمان مشخص شود.

شفافیت علمی

این اطلاعات بر چه پایه‌ای است؟

سطح شواهد علمیقوی؛ راهنماهای بین‌المللی

نشانه‌های پیش از زخم، معاینه روزانه پا، فاصله معاینه بر اساس خطر و اشتباه‌های رایج از راهنمای پیشگیری IWGDF 2023 و راهنمای NICE NG19 گرفته شده‌اند. آمار بروز زخم و نقش زخم در قطع عضو از مطالعات مروری منتشرشده در NEJM آمده است.

نشانه‌ای روی پای خودتان یا عزیزتان دیده‌اید؟

عکس پا را در نور روز در واتساپ بفرستید یا تماس بگیرید. می‌گوییم مراقبت در خانه کافی است یا باید همان روز معاینه شود.

مشاوره اولیه رایگان اعلام هزینه پیش از شروع فاکتور با مهر پزشک برای بیمه
خرید کرم و پماد ترمیمی از نیلمهر شاپفروشگاه کلینیک زخم نیلمهر، با مشاوره‌ی رایگان قبل از خرید
همه‌ی کرم و پماد ترمیمی ›
منابع

منابع این صفحه

توصیه‌های بالینی این صفحه بر پایه منابع زیر تهیه و توسط پزشک بازبینی شده است.

IWGDF Prevention Guideline (2023)

نشانه‌های پیش از زخم، معاینه روزانه پا و فاصله معاینه بر اساس خطر.
iwgdfguidelines.org/prevention-guideline-2023

NICE NG19

ارجاع مشکل فعال پای دیابتی ظرف یک روز کاری.
nice.org.uk/guidance/ng19

Armstrong DG و همکاران، NEJM (2017)

بروز زخم پای دیابتی در طول عمر و عود آن.
doi.org/10.1056/NEJMra1615439

سلب مسئولیت

محتوای این صفحه جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه حضوری و تشخیص پزشک نیست. تصمیم درباره درمان هر بیمار پس از ارزیابی بالینی گرفته می‌شود.

پیمایش به بالا