عفونت زخم: از کجا بفهمیم زخم عفونت کرده؟
زخم وقتی عفونی است که میکروب‌ها از سطح زخم عبور کرده و به بافت آسیب می‌زنند. نشانه‌های اصلی آن قرمزی دور زخم، تورم، گرمی، درد تازه یا بیشتر شده و ترشح چرکی است. در زخم‌های مزمن و در بیماران دیابتی، علائم ممکن است خفیف‌تر باشد و فقط به شکل کند شدن ترمیم یا بوی بد دیده شود.
در ادامه: فرق زخم آلوده با زخم عفونی، علائم آشکار و پنهان عفونت، اینکه کی آنتی‌بیوتیک لازم است و کی نه، و علائمی که یعنی باید همان روز اقدام کنید.
۰:۲۰
۰:۲۷
۰:۵۰روی هر ویدیو بزنید تا پخش شود
هر زخمی که میکروب دارد عفونی نیست
تقریباً همه زخم‌های باز میکروب دارند. انجمن بین‌المللی عفونت زخم (IWII) این وضعیت را یک طیف می‌داند:
| مرحله | یعنی چه | چه باید کرد |
|---|---|---|
| آلودگی | میکروب روی زخم هست اما تکثیر نمی‌شود و آسیبی نمی‌زند. | شستشو و پانسمان معمول |
| کلونیزاسیون | میکروب تکثیر می‌شود اما بافت را درگیر نکرده و ترمیم ادامه دارد. | مراقبت استاندارد زخم |
| عفونت موضعی | میکروب به بافت زخم آسیب می‌زند؛ گاهی فقط با کند شدن ترمیم خودش را نشان می‌دهد. | ارزیابی، تمیز کردن بستر زخم، گاهی پانسمان ضدمیکروب |
| عفونت گسترش‌یابنده | قرمزی و تورم از لبه زخم فراتر رفته یا به عمق رسیده است. | ارزیابی پزشک؛ معمولاً آنتی‌بیوتیک خوراکی یا تزریقی |
| عفونت سیستمیک | تب، لرز، بی‌حالی یا علائم سپسیس. | اورژانس |
علائم عفونت زخم چیست؟
در راهنمای IWGDF/IDSA 2023، زخم پای دیابتی وقتی عفونی تلقی می‌شود که حداقل دو مورد از این نشانه‌ها وجود داشته باشد و علت دیگری (مثل ضربه، نقرس یا لخته) آن را توضیح ندهد:
علائم آشکار
- تورم یا سفتی بافت اطراف زخم
- قرمزی دور زخم به پهنای بیش از نیم سانتی‌متر
- درد یا حساسیت به لمس که تازه شروع شده یا بیشتر شده
- گرمی پوست اطراف زخم
- ترشح چرکی زرد، سبز یا کدر
علائم پنهان، به‌خصوص در زخم مزمن
- زخمی که روند ترمیمش متوقف یا کند شده
- بافت قرمز داخل زخم که شکننده است و با کمترین تماس خونریزی می‌کند
- بیشتر شدن ناگهانی ترشح
- بوی بد تازه
- باز شدن دوباره بخشی از زخم که داشت بسته می‌شد
- ایجاد حفره یا تونل در کف یا لبه زخم
بی‌حسی پا باعث می‌شود بیمار درد را حس نکند و ضعف سیستم ایمنی و خون‌رسانی کم، قرمزی و تورم را کمتر می‌کند. به همین دلیل در زخم پای دیابتی حتی علائم خفیف را هم باید جدی گرفت.
زخم من عفونت دارد؟
پنج سؤال بر پایه همان معیارهای بالینی. نتیجه راهنماست؛ تشخیص قطعی با معاینه است.
پنج سؤال کوتاه
محاسبه در مرورگر خودتان انجام می‌شود و جایی ارسال نمی‌شود.
عفونت زخم چطور تشخیص داده می‌شود؟
معاینه بالینی؛ مهم‌ترین قدم
تشخیص عفونت زخم در درجه اول بالینی است: نگاه کردن، لمس و بررسی نشانه‌ها. آزمایش‌ها برای تعیین شدت و نوع میکروب کمک می‌کنند، نه برای جایگزینی معاینه.
کشت درست، نه سواب سطحی
سواب گرفتن از سطح زخم معمولاً میکروب‌های سطحی بی‌خطر را هم نشان می‌دهد. راهنمای IWGDF/IDSA توصیه می‌کند در صورت نیاز، نمونه از بافت عمقی و پس از تمیز کردن زخم گرفته شود.
بررسی درگیری استخوان
اگر زخم عمیق است یا با سوند به استخوان می‌رسد، احتمال عفونت استخوان (استئومیلیت) مطرح است و پزشک ممکن است عکس یا تصویربرداری دیگری درخواست کند.
آزمایش خون
در عفونت‌های متوسط و شدید، آزمایش‌هایی مثل شمارش گلبول‌های سفید و شاخص‌های التهابی به تعیین شدت کمک می‌کنند.
عفونت زخم چطور درمان می‌شود؟
درمان به شدت عفونت بستگی دارد. در همه موارد، مراقبت از خود زخم به اندازه دارو مهم است:
| شدت | درمان معمول |
|---|---|
| عفونت موضعی خفیف | تمیز کردن بستر زخم و برداشتن بافت مرده، شستشوی مناسب، و گاهی پانسمان ضدمیکروب برای مدت کوتاه. آنتی‌بیوتیک خوراکی فقط با نظر پزشک. |
| عفونت گسترش‌یابنده | آنتی‌بیوتیک خوراکی یا تزریقی با تجویز پزشک، همراه با مراقبت زخم. در زخم پای دیابتی بررسی عروق و برداشتن فشار از روی زخم هم ضروری است. |
| عفونت شدید یا سیستمیک | بستری، آنتی‌بیوتیک وریدی و گاهی جراحی برای تخلیه چرک یا برداشتن بافت عفونی. |
راهنمای IWGDF/IDSA 2023 می‌گوید زخمی که علائم بالینی عفونت ندارد، نباید برای «پیشگیری» آنتی‌بیوتیک بگیرد. مصرف بی‌جا مقاومت میکروبی ایجاد می‌کند و وقتی واقعاً لازم شود، دارو اثر نمی‌کند. پماد آنتی‌بیوتیک هم در عفونت متوسط و شدید جای درمان خوراکی یا تزریقی را نمی‌گیرد. درباره پمادهای زخم.
تا زمان معاینه در خانه چه کنیم؟
انجام دهید
- زخم را با سرم نمکی (نرمال سالین) بشویید
- زخم را با پانسمان تمیز بپوشانید
- مرز قرمزی را با خودکار روی پوست علامت بزنید تا ببینید گسترش پیدا می‌کند یا نه
- دمای بدن را اندازه بگیرید
- از زخم در نور روز عکس بگیرید تا تغییراتش قابل مقایسه باشد
انجام ندهید
- زخم را فشار ندهید تا چرکش خارج شود
- الکل، آب اکسیژنه، سرکه یا مواد گیاهی روی زخم نریزید
- آنتی‌بیوتیک باقی‌مانده از نسخه قبلی را مصرف نکنید
- روی زخم پای عفونی راه نروید
- منتظر نمانید «خودش خوب شود» اگر قرمزی در حال گسترش است
چه زمانی عفونت زخم اورژانسی است؟
- تب، لرز، تپش قلب یا گیجی دارید
- قرمزی ظرف چند ساعت از علامتی که زده‌اید جلوتر رفته است
- پوست اطراف زخم سیاه، بنفش یا تاول‌دار شده است
- درد خیلی شدیدتر از ظاهر زخم است
- زیر پوست صدای خش‌خش یا حباب حس می‌شود
- بیمار دیابتی است و زخم پا قرمز، متورم یا بدبو شده است
در تب بالا یا بدحالی مستقیم به اورژانس بروید. برای زخم پای دیابتی، راهنمای NICE ارجاع فوری را توصیه می‌کند. چرا عفونت پای دیابتی خطرناک است.
سؤالات متداول درباره عفونت زخم
از کجا بفهمیم زخم عفونت کرده است؟
نشانه‌های اصلی عفونت زخم قرمزی دور زخم به پهنای بیش از نیم سانتی‌متر، تورم، گرمی، درد تازه یا بیشتر شده و ترشح چرکی است. در زخم‌های مزمن، کند شدن ترمیم، بوی بد و بافت شکننده‌ای که زود خونریزی می‌کند هم می‌تواند نشانه عفونت باشد.
آیا هر زخم عفونی آنتی‌بیوتیک لازم دارد؟
نه همیشه. عفونت موضعی خفیف گاهی فقط با تمیز کردن بستر زخم و پانسمان مناسب کنترل می‌شود. عفونت گسترش‌یابنده یا همراه با تب معمولاً آنتی‌بیوتیک خوراکی یا تزریقی لازم دارد که باید پزشک تجویز کند. زخم بدون علائم عفونت آنتی‌بیوتیک لازم ندارد.
بهترین پماد برای زخم عفونی چیست؟
پماد به‌تنهایی عفونت گسترش‌یابنده را درمان نمی‌کند. در عفونت سطحی و محدود، پزشک یا کارشناس زخم ممکن است پماد یا پانسمان ضدمیکروب را برای مدت کوتاه تجویز کند. اگر قرمزی در حال گسترش است یا تب دارید، پماد کافی نیست و باید معاینه شوید.
زخم عفونی چقدر طول می‌کشد خوب شود؟
به شدت عفونت، نوع زخم و بیماری‌های زمینه‌ای بستگی دارد. عفونت سطحی ممکن است ظرف چند روز تا دو هفته کنترل شود، اما عفونت عمقی یا عفونت استخوان درمان طولانی‌تری لازم دارد. خود زخم پس از کنترل عفونت باید ترمیم شود.
بوی بد زخم یعنی عفونت؟
بوی بد تازه یکی از نشانه‌های احتمالی عفونت است، اما بعضی پانسمان‌ها و بافت مرده هم بو ایجاد می‌کنند. بوی بد همراه با قرمزی، ترشح بیشتر یا درد، احتمال عفونت را بالا می‌برد و باید ارزیابی شود.
آیا عفونت زخم خطرناک است؟
عفونت محدود معمولاً با درمان به‌موقع کنترل می‌شود. اما عفونتی که گسترش پیدا کند می‌تواند به عمق، استخوان یا خون برسد. در بیماران دیابتی، عفونت زخم پا یکی از مهم‌ترین علت‌های قطع عضو است.
برای عفونت زخم در منزل هم مراجعه می‌کنید؟
بله. در شهریار، اندیشه، فردیس و شهر قدس ویزیت زخم در منزل با هماهنگی قبلی انجام می‌شود. اگر بیمار تب بالا یا بدحالی دارد، باید اول در بیمارستان ارزیابی شود.
هزینه درمان زخم عفونی چقدر است؟
به نوع و وسعت زخم و تعداد جلسات بستگی دارد. برای ویزیت در منزل، هزینه همراه با مواد مصرفی معمولاً بین ۲ تا ۵ میلیون تومان است و رقم دقیق پس از ارزیابی اعلام می‌شود.
این اطلاعات بر چه پایه‌ای است؟
معیارهای تشخیص عفونت زخم پای دیابتی و توصیه درباره آنتی‌بیوتیک از راهنمای IWGDF/IDSA 2023 است. طیف آلودگی تا عفونت سیستمیک و علائم پنهان عفونت در زخم مزمن از اجماع انجمن بین‌المللی عفونت زخم (IWII) گرفته شده است. تشخیص نهایی همیشه با معاینه بالینی است.
فکر می‌کنید زخمتان عفونت کرده؟
عکس زخم را در نور روز بفرستید یا تماس بگیرید. اگر نشانه عفونت گسترش‌یابنده باشد، همان روز مسیر درمان یا ارجاع مشخص می‌شود.
منابع این صفحه
توصیه‌های بالینی این صفحه بر پایه منابع زیر تهیه و توسط پزشک بازبینی شده است.
IWGDF/IDSA Infection Guideline (2023)
معیارهای تشخیص و طبقه‌بندی عفونت پای دیابتی و اصول درمان آنتی‌بیوتیکی.
iwgdfguidelines.org/infection-guideline-2023
IWII Consensus (2022)
طیف عفونت زخم و علائم پنهان عفونت در زخم مزمن.
woundinfection-institute.com
NICE NG19
ارجاع فوری در عفونت پای دیابتی.
nice.org.uk/guidance/ng19
محتوای این صفحه جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه حضوری و تشخیص پزشک نیست. تصمیم درباره درمان هر بیمار پس از ارزیابی بالینی گرفته می‌شود.