راهنمای همراه بیمار · بر پایه راهنمای بین‌المللی EPUAP/NPIAP 2019

درمان زخم بستر در منزل: راهنمای روزبه‌روز برای همراه بیمار

زخم بستر در خانه وقتی بهتر می‌شود که فشار از روی آن برداشته شود. یعنی تغییر وضعیت منظم بیمار طبق برنامه، تشک کاهنده فشار، پوست خشک و تمیز، پروتئین و مایعات کافی، و پانسمان متناسب با مرحله زخم. زخم مرحله ۱ و ۲ اغلب با همین اقدامات در خانه خوب می‌شود.

زخم مرحله ۳ و ۴، زخم سیاه‌شده یا زخم همراه با تب به مراقبت تخصصی نیاز دارد؛ مراقبتی که بیشترش در خانه هم قابل انجام است.

نیلوفر سبزواری کارشناس پرستاری و کارشناس زخم بازبینی علمی: دکتر فرناز نورمحمدی، متخصص داخلی
نظام پرستاری ۳۵۰۶۷۹ ۶ سال سابقه
بیمار واقعی رضایت بیمار شماره ۴۶ویدیوی واقعی · بدون تدوین

روی هر ویدیو بزنید تا پخش شود

هر ۲ ساعتتغییر وضعیت رایج در تخت
۳۰ درجهزاویه درست پهلو
در منزلویزیت و پانسمان
برای دیدن ویدیوهای بیشتر کلیک کنید (۴۰+ ویدیو)
هر ۲ ساعتتغییر وضعیت در تخت، مگر درمانگر برنامه دیگری بدهد
۳۰ درجهحداکثر بالا بودن سر تخت، جز هنگام غذا
۱٫۲۵ تا ۱٫۵ گرمپروتئین به ازای هر کیلو وزن در روز
۲۴ ساعتهپاسخگویی تلفنی
مهم‌ترین کار

برنامه تغییر وضعیت بیمار در ۲۴ ساعت

تغییر وضعیت مهم‌ترین درمان زخم بستر است؛ هیچ پماد و پانسمانی زخمی را که هنوز زیر فشار است خوب نمی‌کند. فاصله تغییر وضعیت را درمانگر بر اساس وضعیت بیمار و نوع تشک تعیین می‌کند؛ در بیشتر بیماران بستری در خانه، هر دو ساعت یک برنامه رایج است:

ساعتوضعیتنکته
۶ صبحپهلوی راست با زاویه ۳۰ درجهبالش پشت کمر و بین زانوها
۸ صبحبه پشت، سر تخت برای صبحانه بالابعد از غذا سر تخت را پایین بیاورید
۱۰ صبحپهلوی چپ با زاویه ۳۰ درجهپاشنه‌ها آزاد و بدون تماس با تشک
۱۲ ظهربه پشتبررسی پوست ناحیه خاجی و پاشنه
۲ بعدازظهرپهلوی راست ۳۰ درجهتعویض پوشک در صورت خیس بودن
۴ بعدازظهر و ادامههمین چرخه تا صبحدر شب هم ادامه دارد، با کمترین بیدار کردن

چرا ۳۰ درجه و نه ۹۰ درجه؟

خواباندن کامل به پهلو (۹۰ درجه) فشار را روی استخوان لگن متمرکز می‌کند. پهلوی ۳۰ درجه با یک بالش پشت کمر، وزن را روی عضله باسن پخش می‌کند.

سر تخت بالا، زخم بیشتر

بالا بودن سر تخت بیش از ۳۰ درجه باعث سُر خوردن بیمار و کشیده شدن پوست ناحیه خاجی می‌شود. جز هنگام غذا خوردن و کمی بعد از آن، سر تخت را پایین نگه دارید.

بیمار نشسته روی صندلی

زمان نشستن را محدود کنید. اگر بیمار خودش می‌تواند، هر ۱۵ دقیقه کمی وزنش را جابه‌جا کند. کسی که روی نشیمنگاه زخم دارد، نباید طولانی بنشیند.

جابه‌جایی بدون کشیدن

برای بالا کشیدن بیمار در تخت، از ملافه یا زیرانداز جابه‌جایی و دو نفر استفاده کنید تا پوست روی تشک کشیده نشود.

تشک زخم بستر

کدام تشک برای زخم بستر بهتر است؟

تشک درست فشار را پخش می‌کند، اما جای تغییر وضعیت را نمی‌گیرد. این سه نوع رایج‌ترند:

تشک فوم مخصوص (فوم با تراکم بالا)

برای بیماری که در معرض خطر است اما هنوز زخم ندارد، یا زخم مرحله ۱ و ۲ دارد. بی‌صدا و بدون برق است.

تشک مواج (فشار متناوب)

رایج‌ترین انتخاب در خانه برای بیمار کاملاً بی‌حرکت. سلول‌های هوا به‌نوبت پر و خالی می‌شوند. پمپ باید همیشه روشن باشد و تنظیم فشار با وزن بیمار هماهنگ شود.

تشک هوای پیشرفته

برای زخم‌های مرحله ۳ و ۴ یا بیمارانی که با تشک مواج معمولی زخمشان بدتر می‌شود، با نظر درمانگر.

آزمون دست برای تشک مواج

کف دستتان را زیر تشک، درست زیر باسن بیمار ببرید. اگر استخوان بیمار را از زیر تشک حس می‌کنید، تشک کم‌باد است یا تنظیمش درست نیست. چند لایه ملافه، پتو یا زیرانداز ضخیم هم روی تشک مواج اثر آن را کم می‌کند.

پوست

مراقبت روزانه از پوست بیمار

هر روز

  • پوست ناحیه خاجی، باسن، پاشنه، لگن، آرنج و پشت سر را نگاه کنید
  • قرمزی‌ای را که با فشار انگشت سفید نمی‌شود، مرحله ۱ زخم بستر بدانید و فشار را از آن بردارید
  • پوست را بعد از هر بار خیس شدن با آب ولرم و شوینده ملایم تمیز و خشک کنید
  • روی پوستی که در معرض ادرار و مدفوع است، کرم محافظ مثل زینک اکسید بزنید
  • یک بالش زیر ساق بگذارید تا پاشنه‌ها کاملاً در هوا باشند

انجام ندهید

  • ناحیه قرمزشده را ماساژ ندهید؛ به بافت زیرین آسیب می‌زند
  • از حلقه‌های لاستیکی یا بالشتک‌های دونات‌شکل استفاده نکنید
  • پودر تالک و الکل روی پوست نزنید
  • بیمار را روی پوشک خیس یا ملافه چروک رها نکنید
پانسمان

پانسمان زخم بستر در منزل، قدم‌به‌قدم

نوع پانسمان را درمانگر بر اساس مرحله و ترشح زخم انتخاب می‌کند. روش تعویض در خانه معمولاً این است:

۱

دست‌ها و وسایل

دست‌ها را بشویید، دستکش بپوشید و سرم نمکی، گاز استریل و پانسمان تازه را آماده کنید.

۲

برداشتن پانسمان قبلی

پانسمان را آرام و در جهت رشد مو بردارید. اگر چسبیده، با سرم نمکی خیسش کنید.

۳

شست‌وشو

زخم را با سرم نمکی بشویید. الکل، آب اکسیژنه و بتادین غلیظ را برای شست‌وشوی روزانه استفاده نکنید.

۴

خشک کردن اطراف

پوست دور زخم را با ضربه‌های آرام خشک کنید، نه خود زخم را.

۵

پانسمان تازه

پانسمان تجویزشده را بگذارید و تاریخ تعویض را روی آن بنویسید.

۶

عکس هفتگی

هر هفته در نور روز و با یک خط‌کش کنار زخم عکس بگیرید تا روند بهبود قابل مقایسه باشد.

کدام پانسمان برای کدام مرحله؟

راهنمای کامل انتخاب پماد و پانسمان بر اساس مرحله در پماد و پانسمان زخم بستر آمده است. پانسمان‌های نوین معمولاً هر دو تا پنج روز عوض می‌شوند، نه هر روز. درباره پانسمان نوین.

تغذیه

برای زخم بستر سالمندان چه غذایی خوب است؟

بدن برای ساختن بافت تازه به پروتئین، کالری و آب کافی نیاز دارد. راهنمای EPUAP/NPIAP 2019 برای بزرگسالی که زخم بستر دارد و در معرض سوءتغذیه است، این مقادیر را پیشنهاد می‌کند:

پروتئین

حدود ۱٫۲۵ تا ۱٫۵ گرم به ازای هر کیلو وزن در روز؛ از تخم‌مرغ، لبنیات، گوشت، مرغ، ماهی و حبوبات. در بیماری کلیه، مقدار را پزشک تعیین می‌کند.

کالری

حدود ۳۰ تا ۳۵ کیلوکالری به ازای هر کیلو وزن در روز. اگر بیمار کم غذا می‌خورد، وعده‌های کوچک و مکرر و مکمل‌های تغذیه‌ای با نظر پزشک.

آب و مایعات

کم‌آبی پوست را شکننده می‌کند. اگر محدودیت پزشکی ندارد، مایعات کافی در طول روز بدهید.

قند خون

در بیمار دیابتی، قند کنترل‌نشده ترمیم را کند می‌کند. درباره زخم دیابتی.

چک‌لیست

مراقبت امروز بیمارتان کامل بود؟

پنج سؤال برای اینکه ببینید کدام بخش مراقبت جا مانده است.

چک‌لیست روزانه

پاسخ‌ها فقط در مرورگر خودتان بررسی می‌شود.

۱. امروز بیمار طبق برنامه جابه‌جا شد؟
۲. تشک کاهنده فشار دارد و درست کار می‌کند؟
۳. پاشنه‌ها در هوا هستند و پوست خشک و تمیز است؟
۴. بیمار امروز پروتئین و مایعات کافی خورد؟
۵. زخم نسبت به هفته قبل چطور است؟

فوریت

چه زمانی باید برای زخم بستر فوری تماس گرفت؟

همین امروز تماس بگیرید یا به اورژانس بروید اگر:
  • بیمار تب، لرز، گیجی تازه یا بی‌حالی دارد
  • زخم بدبو شده، ترشح چرکی دارد یا قرمزی اطرافش در حال گسترش است
  • بافت سیاه یا خاکستری در زخم پیدا شده یا بزرگ‌تر شده است
  • استخوان یا تاندون در کف زخم دیده می‌شود
  • زخم با وجود مراقبت، در دو هفته بزرگ‌تر شده است

زخم بستر عفونی می‌تواند به استخوان یا خون برسد. علائم عفونت زخم.

خدمات در منزل

ویزیت زخم بستر در منزل: چه کاری انجام می‌دهیم؟

در شهریار، اندیشه، فردیس و شهر قدس، با هماهنگی قبلی به منزل بیمار می‌آییم:

ارزیابی و مرحله‌بندی

بررسی مرحله زخم، پوست، تشک، وضعیت خوابیدن و تغذیه بیمار، و نوشتن یک برنامه مراقبت روشن برای خانواده.

پانسمان نوین

انتخاب و انجام پانسمان متناسب با مرحله و ترشح زخم و آموزش تعویض آن به همراه بیمار.

وکیوم‌تراپی در موارد منتخب

برای بعضی زخم‌های عمیق مرحله ۳ و ۴، پس از ارزیابی. شواهد در زخم بستر محدود است و این را پیش از شروع می‌گوییم. وکیوم تراپی.

هزینه

هزینه ویزیت در منزل همراه با مواد مصرفی معمولاً بین ۲ تا ۵ میلیون تومان است و رقم دقیق پیش از شروع اعلام می‌شود. درباره درمان زخم در منزل.

پرسش‌های شما

سؤالات متداول درباره درمان زخم بستر در منزل

زخم بستر را می‌شود در خانه درمان کرد؟

بله، بیشتر زخم‌های بستر مرحله ۱ و ۲ با تغییر وضعیت منظم، تشک مناسب، مراقبت پوست، تغذیه کافی و پانسمان درست در خانه خوب می‌شوند. زخم‌های مرحله ۳ و ۴ به مراقبت تخصصی نیاز دارند که بخش زیادی از آن هم در خانه انجام می‌شود، مگر اینکه عفونت شدید یا تب وجود داشته باشد.

بیمار را هر چند ساعت باید جابه‌جا کرد؟

در بسیاری از بیماران بستری در خانه، هر دو ساعت در تخت یک برنامه رایج است. فاصله دقیق را درمانگر بر اساس وضعیت پوست، نوع تشک و تحمل بیمار تعیین می‌کند. روی صندلی، زمان نشستن باید کوتاه‌تر باشد.

بهترین تشک برای زخم بستر کدام است؟

برای بیمار کاملاً بی‌حرکت، تشک مواج (فشار متناوب) رایج‌ترین انتخاب در خانه است. برای بیماری که هنوز زخم ندارد یا زخم سطحی دارد، تشک فوم مخصوص با تراکم بالا هم مناسب است. هیچ تشکی جای تغییر وضعیت را نمی‌گیرد.

پانسمان زخم بستر در منزل را چند وقت یک بار عوض کنیم؟

به نوع پانسمان بستگی دارد. پانسمان‌های نوین مثل فوم و هیدروکلوئید معمولاً هر دو تا پنج روز عوض می‌شوند، مگر اینکه ترشح از لبه بیرون بزند، کنده یا آلوده شود. گاز ساده معمولاً روزانه عوض می‌شود.

برای زخم بستر سالمندان چه غذایی خوب است؟

غذای پروتئین‌دار مثل تخم‌مرغ، لبنیات، گوشت، مرغ، ماهی و حبوبات، همراه با کالری و مایعات کافی. برای بزرگسالی که زخم بستر دارد و در معرض سوءتغذیه است، حدود ۱٫۲۵ تا ۱٫۵ گرم پروتئین به ازای هر کیلو وزن در روز پیشنهاد می‌شود، مگر اینکه بیماری کلیه وجود داشته باشد.

زخم بستر سیاه شده، یعنی چه؟

بافت سیاه، بافت مرده (اسکار) است و یعنی عمق زخم زیر آن پنهان است. آن را در خانه نکنید. اسکار خشک و سفت روی پاشنه گاهی عمداً حفظ می‌شود، اما اسکاری که نرم، بدبو یا همراه با قرمزی است باید همان روز توسط درمانگر دیده شود.

زخم بستر در خانه چقدر طول می‌کشد خوب شود؟

مرحله ۱ با برداشتن فشار ظرف چند روز، مرحله ۲ معمولاً یک تا سه هفته، مرحله ۳ یک تا سه ماه و مرحله ۴ ممکن است بیشتر از سه ماه طول بکشد. اگر فشار از روی زخم برداشته نشود، هیچ‌کدام از این زمان‌ها صدق نمی‌کند.

هزینه پانسمان زخم بستر در منزل چقدر است؟

هزینه ویزیت و پانسمان در منزل همراه با مواد مصرفی معمولاً بین ۲ تا ۵ میلیون تومان است و به مرحله زخم، نوع پانسمان و تعداد جلسات بستگی دارد. رقم دقیق پس از ارزیابی و پیش از شروع اعلام می‌شود. مشاوره تلفنی اولیه رایگان است.

شفافیت علمی

این توصیه‌ها بر چه پایه‌ای است؟

سطح شواهد علمیقوی؛ راهنمای بین‌المللی

برنامه تغییر وضعیت، زاویه ۳۰ درجه، سطوح کاهنده فشار، مراقبت پوست و مقادیر پروتئین و کالری از راهنمای بین‌المللی EPUAP/NPIAP/PPPIA 2019 و راهنمای NICE CG179 گرفته شده‌اند. فاصله دقیق تغییر وضعیت در این راهنماها برای هر بیمار جداگانه تعیین می‌شود و دو ساعت یک برنامه رایج است، نه قانون ثابت.

برای زخم بستر بیمارتان کمک می‌خواهید؟

عکس زخم را در نور روز بفرستید یا تماس بگیرید. اگر لازم باشد، برای ارزیابی و پانسمان به منزل می‌آییم.

مشاوره اولیه رایگان اعلام هزینه پیش از شروع فاکتور با مهر پزشک برای بیمه
منابع

منابع این صفحه

توصیه‌های بالینی این صفحه بر پایه منابع زیر تهیه و توسط پزشک بازبینی شده است.

EPUAP / NPIAP / PPPIA (2019)

راهنمای بین‌المللی پیشگیری و درمان زخم فشاری: تغییر وضعیت، سطوح کاهنده فشار و تغذیه.
epuap.org/pu-guidelines

NICE CG179

پیشگیری و مدیریت زخم فشاری در بزرگسالان.
nice.org.uk/guidance/cg179

Cochrane؛ Shi و همکاران (2023)

وکیوم‌تراپی در درمان زخم فشاری؛ قطعیت شواهد بسیار پایین.
cochranelibrary.com

سلب مسئولیت

محتوای این صفحه جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه حضوری و تشخیص پزشک نیست. تصمیم درباره درمان هر بیمار پس از ارزیابی بالینی گرفته می‌شود.

پیمایش به بالا