درمان زخم بستر در منزل: راهنمای روزبهروز برای همراه بیمار
زخم بستر در خانه وقتی بهتر میشود که فشار از روی آن برداشته شود. یعنی تغییر وضعیت منظم بیمار طبق برنامه، تشک کاهنده فشار، پوست خشک و تمیز، پروتئین و مایعات کافی، و پانسمان متناسب با مرحله زخم. زخم مرحله ۱ و ۲ اغلب با همین اقدامات در خانه خوب میشود.
زخم مرحله ۳ و ۴، زخم سیاهشده یا زخم همراه با تب به مراقبت تخصصی نیاز دارد؛ مراقبتی که بیشترش در خانه هم قابل انجام است.
روی هر ویدیو بزنید تا پخش شود
برنامه تغییر وضعیت بیمار در ۲۴ ساعت
تغییر وضعیت مهمترین درمان زخم بستر است؛ هیچ پماد و پانسمانی زخمی را که هنوز زیر فشار است خوب نمیکند. فاصله تغییر وضعیت را درمانگر بر اساس وضعیت بیمار و نوع تشک تعیین میکند؛ در بیشتر بیماران بستری در خانه، هر دو ساعت یک برنامه رایج است:
| ساعت | وضعیت | نکته |
|---|---|---|
| ۶ صبح | پهلوی راست با زاویه ۳۰ درجه | بالش پشت کمر و بین زانوها |
| ۸ صبح | به پشت، سر تخت برای صبحانه بالا | بعد از غذا سر تخت را پایین بیاورید |
| ۱۰ صبح | پهلوی چپ با زاویه ۳۰ درجه | پاشنهها آزاد و بدون تماس با تشک |
| ۱۲ ظهر | به پشت | بررسی پوست ناحیه خاجی و پاشنه |
| ۲ بعدازظهر | پهلوی راست ۳۰ درجه | تعویض پوشک در صورت خیس بودن |
| ۴ بعدازظهر و ادامه | همین چرخه تا صبح | در شب هم ادامه دارد، با کمترین بیدار کردن |
چرا ۳۰ درجه و نه ۹۰ درجه؟
خواباندن کامل به پهلو (۹۰ درجه) فشار را روی استخوان لگن متمرکز میکند. پهلوی ۳۰ درجه با یک بالش پشت کمر، وزن را روی عضله باسن پخش میکند.
سر تخت بالا، زخم بیشتر
بالا بودن سر تخت بیش از ۳۰ درجه باعث سُر خوردن بیمار و کشیده شدن پوست ناحیه خاجی میشود. جز هنگام غذا خوردن و کمی بعد از آن، سر تخت را پایین نگه دارید.
بیمار نشسته روی صندلی
زمان نشستن را محدود کنید. اگر بیمار خودش میتواند، هر ۱۵ دقیقه کمی وزنش را جابهجا کند. کسی که روی نشیمنگاه زخم دارد، نباید طولانی بنشیند.
جابهجایی بدون کشیدن
برای بالا کشیدن بیمار در تخت، از ملافه یا زیرانداز جابهجایی و دو نفر استفاده کنید تا پوست روی تشک کشیده نشود.
کدام تشک برای زخم بستر بهتر است؟
تشک درست فشار را پخش میکند، اما جای تغییر وضعیت را نمیگیرد. این سه نوع رایجترند:
تشک فوم مخصوص (فوم با تراکم بالا)
برای بیماری که در معرض خطر است اما هنوز زخم ندارد، یا زخم مرحله ۱ و ۲ دارد. بیصدا و بدون برق است.
تشک مواج (فشار متناوب)
رایجترین انتخاب در خانه برای بیمار کاملاً بیحرکت. سلولهای هوا بهنوبت پر و خالی میشوند. پمپ باید همیشه روشن باشد و تنظیم فشار با وزن بیمار هماهنگ شود.
تشک هوای پیشرفته
برای زخمهای مرحله ۳ و ۴ یا بیمارانی که با تشک مواج معمولی زخمشان بدتر میشود، با نظر درمانگر.
کف دستتان را زیر تشک، درست زیر باسن بیمار ببرید. اگر استخوان بیمار را از زیر تشک حس میکنید، تشک کمباد است یا تنظیمش درست نیست. چند لایه ملافه، پتو یا زیرانداز ضخیم هم روی تشک مواج اثر آن را کم میکند.
مراقبت روزانه از پوست بیمار
هر روز
- پوست ناحیه خاجی، باسن، پاشنه، لگن، آرنج و پشت سر را نگاه کنید
- قرمزیای را که با فشار انگشت سفید نمیشود، مرحله ۱ زخم بستر بدانید و فشار را از آن بردارید
- پوست را بعد از هر بار خیس شدن با آب ولرم و شوینده ملایم تمیز و خشک کنید
- روی پوستی که در معرض ادرار و مدفوع است، کرم محافظ مثل زینک اکسید بزنید
- یک بالش زیر ساق بگذارید تا پاشنهها کاملاً در هوا باشند
انجام ندهید
- ناحیه قرمزشده را ماساژ ندهید؛ به بافت زیرین آسیب میزند
- از حلقههای لاستیکی یا بالشتکهای دوناتشکل استفاده نکنید
- پودر تالک و الکل روی پوست نزنید
- بیمار را روی پوشک خیس یا ملافه چروک رها نکنید
پانسمان زخم بستر در منزل، قدمبهقدم
نوع پانسمان را درمانگر بر اساس مرحله و ترشح زخم انتخاب میکند. روش تعویض در خانه معمولاً این است:
دستها و وسایل
دستها را بشویید، دستکش بپوشید و سرم نمکی، گاز استریل و پانسمان تازه را آماده کنید.
برداشتن پانسمان قبلی
پانسمان را آرام و در جهت رشد مو بردارید. اگر چسبیده، با سرم نمکی خیسش کنید.
شستوشو
زخم را با سرم نمکی بشویید. الکل، آب اکسیژنه و بتادین غلیظ را برای شستوشوی روزانه استفاده نکنید.
خشک کردن اطراف
پوست دور زخم را با ضربههای آرام خشک کنید، نه خود زخم را.
پانسمان تازه
پانسمان تجویزشده را بگذارید و تاریخ تعویض را روی آن بنویسید.
عکس هفتگی
هر هفته در نور روز و با یک خطکش کنار زخم عکس بگیرید تا روند بهبود قابل مقایسه باشد.
راهنمای کامل انتخاب پماد و پانسمان بر اساس مرحله در پماد و پانسمان زخم بستر آمده است. پانسمانهای نوین معمولاً هر دو تا پنج روز عوض میشوند، نه هر روز. درباره پانسمان نوین.
برای زخم بستر سالمندان چه غذایی خوب است؟
بدن برای ساختن بافت تازه به پروتئین، کالری و آب کافی نیاز دارد. راهنمای EPUAP/NPIAP 2019 برای بزرگسالی که زخم بستر دارد و در معرض سوءتغذیه است، این مقادیر را پیشنهاد میکند:
پروتئین
حدود ۱٫۲۵ تا ۱٫۵ گرم به ازای هر کیلو وزن در روز؛ از تخممرغ، لبنیات، گوشت، مرغ، ماهی و حبوبات. در بیماری کلیه، مقدار را پزشک تعیین میکند.
کالری
حدود ۳۰ تا ۳۵ کیلوکالری به ازای هر کیلو وزن در روز. اگر بیمار کم غذا میخورد، وعدههای کوچک و مکرر و مکملهای تغذیهای با نظر پزشک.
آب و مایعات
کمآبی پوست را شکننده میکند. اگر محدودیت پزشکی ندارد، مایعات کافی در طول روز بدهید.
قند خون
در بیمار دیابتی، قند کنترلنشده ترمیم را کند میکند. درباره زخم دیابتی.
مراقبت امروز بیمارتان کامل بود؟
پنج سؤال برای اینکه ببینید کدام بخش مراقبت جا مانده است.
چکلیست روزانه
پاسخها فقط در مرورگر خودتان بررسی میشود.
چه زمانی باید برای زخم بستر فوری تماس گرفت؟
- بیمار تب، لرز، گیجی تازه یا بیحالی دارد
- زخم بدبو شده، ترشح چرکی دارد یا قرمزی اطرافش در حال گسترش است
- بافت سیاه یا خاکستری در زخم پیدا شده یا بزرگتر شده است
- استخوان یا تاندون در کف زخم دیده میشود
- زخم با وجود مراقبت، در دو هفته بزرگتر شده است
زخم بستر عفونی میتواند به استخوان یا خون برسد. علائم عفونت زخم.
ویزیت زخم بستر در منزل: چه کاری انجام میدهیم؟
در شهریار، اندیشه، فردیس و شهر قدس، با هماهنگی قبلی به منزل بیمار میآییم:
ارزیابی و مرحلهبندی
بررسی مرحله زخم، پوست، تشک، وضعیت خوابیدن و تغذیه بیمار، و نوشتن یک برنامه مراقبت روشن برای خانواده.
پانسمان نوین
انتخاب و انجام پانسمان متناسب با مرحله و ترشح زخم و آموزش تعویض آن به همراه بیمار.
وکیومتراپی در موارد منتخب
برای بعضی زخمهای عمیق مرحله ۳ و ۴، پس از ارزیابی. شواهد در زخم بستر محدود است و این را پیش از شروع میگوییم. وکیوم تراپی.
هزینه
هزینه ویزیت در منزل همراه با مواد مصرفی معمولاً بین ۲ تا ۵ میلیون تومان است و رقم دقیق پیش از شروع اعلام میشود. درباره درمان زخم در منزل.
سؤالات متداول درباره درمان زخم بستر در منزل
زخم بستر را میشود در خانه درمان کرد؟
بله، بیشتر زخمهای بستر مرحله ۱ و ۲ با تغییر وضعیت منظم، تشک مناسب، مراقبت پوست، تغذیه کافی و پانسمان درست در خانه خوب میشوند. زخمهای مرحله ۳ و ۴ به مراقبت تخصصی نیاز دارند که بخش زیادی از آن هم در خانه انجام میشود، مگر اینکه عفونت شدید یا تب وجود داشته باشد.
بیمار را هر چند ساعت باید جابهجا کرد؟
در بسیاری از بیماران بستری در خانه، هر دو ساعت در تخت یک برنامه رایج است. فاصله دقیق را درمانگر بر اساس وضعیت پوست، نوع تشک و تحمل بیمار تعیین میکند. روی صندلی، زمان نشستن باید کوتاهتر باشد.
بهترین تشک برای زخم بستر کدام است؟
برای بیمار کاملاً بیحرکت، تشک مواج (فشار متناوب) رایجترین انتخاب در خانه است. برای بیماری که هنوز زخم ندارد یا زخم سطحی دارد، تشک فوم مخصوص با تراکم بالا هم مناسب است. هیچ تشکی جای تغییر وضعیت را نمیگیرد.
پانسمان زخم بستر در منزل را چند وقت یک بار عوض کنیم؟
به نوع پانسمان بستگی دارد. پانسمانهای نوین مثل فوم و هیدروکلوئید معمولاً هر دو تا پنج روز عوض میشوند، مگر اینکه ترشح از لبه بیرون بزند، کنده یا آلوده شود. گاز ساده معمولاً روزانه عوض میشود.
برای زخم بستر سالمندان چه غذایی خوب است؟
غذای پروتئیندار مثل تخممرغ، لبنیات، گوشت، مرغ، ماهی و حبوبات، همراه با کالری و مایعات کافی. برای بزرگسالی که زخم بستر دارد و در معرض سوءتغذیه است، حدود ۱٫۲۵ تا ۱٫۵ گرم پروتئین به ازای هر کیلو وزن در روز پیشنهاد میشود، مگر اینکه بیماری کلیه وجود داشته باشد.
زخم بستر سیاه شده، یعنی چه؟
بافت سیاه، بافت مرده (اسکار) است و یعنی عمق زخم زیر آن پنهان است. آن را در خانه نکنید. اسکار خشک و سفت روی پاشنه گاهی عمداً حفظ میشود، اما اسکاری که نرم، بدبو یا همراه با قرمزی است باید همان روز توسط درمانگر دیده شود.
زخم بستر در خانه چقدر طول میکشد خوب شود؟
مرحله ۱ با برداشتن فشار ظرف چند روز، مرحله ۲ معمولاً یک تا سه هفته، مرحله ۳ یک تا سه ماه و مرحله ۴ ممکن است بیشتر از سه ماه طول بکشد. اگر فشار از روی زخم برداشته نشود، هیچکدام از این زمانها صدق نمیکند.
هزینه پانسمان زخم بستر در منزل چقدر است؟
هزینه ویزیت و پانسمان در منزل همراه با مواد مصرفی معمولاً بین ۲ تا ۵ میلیون تومان است و به مرحله زخم، نوع پانسمان و تعداد جلسات بستگی دارد. رقم دقیق پس از ارزیابی و پیش از شروع اعلام میشود. مشاوره تلفنی اولیه رایگان است.
این توصیهها بر چه پایهای است؟
برنامه تغییر وضعیت، زاویه ۳۰ درجه، سطوح کاهنده فشار، مراقبت پوست و مقادیر پروتئین و کالری از راهنمای بینالمللی EPUAP/NPIAP/PPPIA 2019 و راهنمای NICE CG179 گرفته شدهاند. فاصله دقیق تغییر وضعیت در این راهنماها برای هر بیمار جداگانه تعیین میشود و دو ساعت یک برنامه رایج است، نه قانون ثابت.
برای زخم بستر بیمارتان کمک میخواهید؟
عکس زخم را در نور روز بفرستید یا تماس بگیرید. اگر لازم باشد، برای ارزیابی و پانسمان به منزل میآییم.
منابع این صفحه
توصیههای بالینی این صفحه بر پایه منابع زیر تهیه و توسط پزشک بازبینی شده است.
EPUAP / NPIAP / PPPIA (2019)
راهنمای بینالمللی پیشگیری و درمان زخم فشاری: تغییر وضعیت، سطوح کاهنده فشار و تغذیه.
epuap.org/pu-guidelines
NICE CG179
پیشگیری و مدیریت زخم فشاری در بزرگسالان.
nice.org.uk/guidance/cg179
Cochrane؛ Shi و همکاران (2023)
وکیومتراپی در درمان زخم فشاری؛ قطعیت شواهد بسیار پایین.
cochranelibrary.com
محتوای این صفحه جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه حضوری و تشخیص پزشک نیست. تصمیم درباره درمان هر بیمار پس از ارزیابی بالینی گرفته میشود.

۰:۳۲
۰:۵۰
۰:۳۲