پماد ترمیم کننده زخم: کدام پماد برای کدام زخم؟
برای بیشتر زخم‌های سطحی و تمیز، مثل خراشیدگی و بریدگی کوچک، یک لایه نازک وازلین ساده یا پماد دکسپانتنول زیر یک پانسمان تمیز کافی است. کار اصلی پماد این است که سطح زخم را مرطوب نگه دارد تا پوست تازه راحت‌تر روی آن رشد کند. پماد آنتی‌بیوتیک فقط برای زخمی لازم است که نشانه عفونت دارد و باید درمانگر آن را تجویز کند.
اگر زخمی بعد از دو تا چهار هفته بهتر نشده، با عوض کردن پماد خوب نمی‌شود؛ علتی مثل فشار، دیابت، خون‌رسانی کم یا عفونت پشت آن است که باید پیدا شود.
۰:۴۰
۰:۲۷
۰:۳۰روی هر ویدیو بزنید تا پخش شود
پماد ترمیم کننده زخم دقیقاً چه کاری می‌کند؟
هیچ پمادی خودش پوست نمی‌سازد. بدن زخم را ترمیم می‌کند و کار پماد درست، فراهم کردن شرایط بهتر برای همین ترمیم است:
سطح زخم را مرطوب نگه می‌دارد
از دهه ۱۹۶۰ می‌دانیم زخمی که مرطوب و پوشیده بماند، سریع‌تر از زخمی که دلمه خشک بسته، اپیتلیزه می‌شود. سلول‌های پوست روی سطح مرطوب راحت‌تر حرکت می‌کنند تا زیر یک دلمه سفت.
نمی‌گذارد پانسمان به زخم بچسبد
لایه نازک پماد بین زخم و گاز فاصله می‌اندازد تا با هر تعویض، بافت تازه‌ساخته کنده نشود. همین یکی از دلیل‌های کم شدن درد تعویض پانسمان است.
از پوست اطراف محافظت می‌کند
بعضی پمادها مثل زینک اکسید، پوست سالم دور زخم را در برابر ترشح، ادرار یا عرق محافظت می‌کنند تا زخم بزرگ‌تر نشود.
در موارد خاص، میکروب را کم می‌کند
پمادهای آنتی‌بیوتیک و ضدمیکروب برای زخمی ساخته شده‌اند که نشانه عفونت دارد. روی زخم تمیز فایده اضافه‌ای ندارند و مصرف بی‌جایشان مقاومت میکروبی می‌سازد.
مقایسه پمادهای رایج ترمیم زخم
جدول زیر خلاصه چیزی است که شواهد علمی درباره گزینه‌های رایج داروخانه می‌گویند. اسم تجاری مهم نیست؛ ماده مؤثر مهم است.
| ماده مؤثر | برای چه زخمی | شواهد | نکته مهم |
|---|---|---|---|
| وازلین (پترولاتوم سفید) | خراشیدگی، بریدگی کوچک، زخم سطحی تمیز | خوب | در یک کارآزمایی بزرگ روی زخم‌های بعد از جراحی پوست، عفونت با وازلین ساده تفاوتی با پماد آنتی‌بیوتیک نداشت و حساسیت پوستی کمتری ایجاد کرد. |
| دکسپانتنول (مثل بپانتن) | زخم سطحی، پوست تحریک‌شده و ترک‌خورده | متوسط | به مرطوب ماندن و ترمیم سد پوستی کمک می‌کند و معمولاً کم‌عارضه است. |
| عسل طبی استریل | زخم سطحی، سوختگی نیمه‌عمیق، بعضی زخم‌های مزمن | متوسط در سوختگی | مرور کاکرین نشان داد عسل احتمالاً سوختگی نیمه‌عمیق را سریع‌تر از پانسمان معمولی ترمیم می‌کند. عسل خوراکی استریل نیست و جای آن را نمی‌گیرد. |
| پماد آنتی‌بیوتیک (موپیروسین، فوزیدیک اسید) | زخم با علائم عفونت سطحی، با تجویز | برای زخم تمیز فایده ندارد | استفاده روتین مقاومت میکروبی می‌سازد. پمادهای حاوی نئومایسین از علت‌های شایع حساسیت تماسی پوست هستند. |
| زینک اکسید | پوست اطراف زخم، التهاب پوست از ادرار، مرحله ۱ زخم بستر | خوب به‌عنوان محافظ | برای پر کردن یا ترمیم زخم باز عمیق ساخته نشده است. |
| فنی‌توئین موضعی | بعضی زخم‌های مزمن، فقط با تجویز | محدود | کارآزمایی‌ها کوچک و نتایج ناهمسان است؛ خودسرانه استفاده نشود. |
| کرم‌ها و ژل‌های گیاهی (آلوئه‌ورا، سنتلا و مانند آن) | زخم سطحی و کوچک | محدود | روی زخم عمیق، عفونی یا زخم دیابتی بدون نظر درمانگر استفاده نشوند. |
برای سوختگی، راهنمای جداگانه پماد سوختگی و برای زخم پای دیابتی، مقایسه پمادهای زخم دیابتی را ببینید. در این دو نوع زخم، انتخاب پماد قواعد خودش را دارد.
کدام پماد به درد زخم من می‌خورد؟
سه سؤال کوتاه. نتیجه یک راهنمای کلی است و جای معاینه را نمی‌گیرد.
انتخاب پماد در سه سؤال
پاسخ‌ها فقط در مرورگر خودتان بررسی می‌شود.
برای هر زخم، چه پمادی؟
خراشیدگی و بریدگی کوچک
زخم را با آب تمیز یا سرم نمکی بشویید، یک لایه نازک وازلین یا دکسپانتنول بزنید و با پانسمان تمیز بپوشانید. تعویض روزانه یا هر وقت پانسمان خیس یا کثیف شد.
زخم بخیه و زخم جراحی
در روزهای اول، پانسمان را طبق دستور جراح نگه دارید و بدون نظر او روی بخیه پماد نزنید. اگر بخیه باز شد یا ترشح پیدا کرد، راهنمای زخم جراحی را ببینید.
سوختگی
اول خنک‌سازی ۲۰ دقیقه‌ای با آب جاری ولرم. برای تاول‌ها، راهنمای تاول سوختگی و برای انتخاب پماد، پماد سوختگی را ببینید.
زخم پای دیابتی
هیچ پمادی به‌تنهایی زخم دیابتی را خوب نمی‌کند. برداشتن فشار از روی زخم، کنترل عفونت و بررسی خون‌رسانی مهم‌تر از نوع پماد است. راهنمای زخم پای دیابتی.
زخم بستر
در مرحله ۱ کرم محافظ پوست و در مراحل بعد پانسمان مناسب نقش اصلی را دارد، نه پماد. پماد و پانسمان زخم بستر.
زخم قدیمی که خوب نمی‌شود
اگر زخمی بعد از چهار هفته حدود نصف کوچک نشده، مشکل از پماد نیست. شش علت اصلی زخم مزمن را ببینید.
کرم ترمیم کننده جای زخم: سیلیکون، نه هر کرمی
وقتی زخم کاملاً بسته شد، هدف عوض می‌شود: از ترمیم زخم به کم کردن جای زخم.
ژل یا ورقه سیلیکون
در توصیه‌های بین‌المللی مدیریت اسکار، ژل یا ورقه سیلیکون گزینه اول برای پیشگیری از جای زخم برجسته است. کیفیت شواهد متوسط است، اما عارضه کمی دارد. معمولاً بعد از بسته شدن کامل زخم و برداشتن بخیه شروع و دو تا سه ماه ادامه داده می‌شود.
ضدآفتاب
پوست تازه تا ماه‌ها در برابر آفتاب حساس است و جای زخم در آفتاب تیره و ماندگار می‌شود. ضدآفتاب یا پوشاندن محل، حداقل تا یک سال، ارزان‌ترین کار برای جای زخم بهتر است.
ماساژ و مرطوب‌کننده
ماساژ ملایم جای زخم بسته‌شده با یک مرطوب‌کننده ساده به نرم ماندن آن کمک می‌کند. روی زخمی که هنوز باز است ماساژ ندهید.
کی به درمانگر مراجعه کنیم؟
اگر جای زخم برجسته، قرمز، خارش‌دار یا رو به بزرگ شدن است، یا در سوختگی عمیق حرکت مفصل را محدود کرده، درمان‌های دیگری لازم است که باید پزشک تصمیم بگیرد.
این‌ها را روی زخم نگذارید
به ترمیم آسیب می‌زنند
- الکل و آب اکسیژنه برای شست‌وشوی روزانه؛ به سلول‌های تازه آسیب می‌زنند
- بتادین غلیظ به‌صورت مکرر روی زخم تمیز
- قهوه، زردچوبه، خمیردندان، سرکه یا پودرهای خانگی
- روغن‌ها و مخلوط‌های گیاهی ناشناخته روی زخم باز
به جای آن
- شست‌وشو با آب تمیز لوله‌کشی یا سرم نمکی
- یک لایه نازک پماد ساده، نه لایه ضخیم
- پانسمان تمیز که زخم را پوشیده و مرطوب نگه دارد
- دست‌های تمیز یا دستکش هنگام تعویض پانسمان
چه وقت پماد کافی نیست؟
- قرمزی دور زخم در حال گسترش است، یا زخم گرم، متورم، چرکی یا بدبو شده است
- تب، لرز یا بی‌حالی همراه زخم دارید
- زخم عمیق است، لبه‌هایش از هم فاصله دارد یا استخوان و تاندون پیداست
- زخم روی پای فرد دیابتی است، هر اندازه‌ای که باشد
- زخم بعد از دو تا چهار هفته بهتر نشده است
- زخم ناشی از گاز گرفتن حیوان یا انسان است
درباره علائم عفونت، راهنمای عفونت زخم را ببینید.
سؤالات متداول درباره پماد ترمیم کننده زخم
بهترین پماد ترمیم کننده زخم چیست؟
برای زخم سطحی و تمیز، یک پماد ساده مثل وازلین یا دکسپانتنول زیر پانسمان تمیز معمولاً کافی است، چون مهم‌ترین کار پماد مرطوب نگه داشتن زخم است. پماد آنتی‌بیوتیک فقط برای زخم عفونی و با تجویز لازم است. برای سوختگی، زخم دیابتی و زخم بستر، انتخاب پماد قواعد جداگانه‌ای دارد.
پماد بپانتن برای زخم باز خوب است؟
بپانتن یکی از نام‌های تجاری دکسپانتنول است. برای زخم سطحی و کم‌عمق مثل خراشیدگی یا پوست ترک‌خورده، به مرطوب ماندن و ترمیم کمک می‌کند. برای زخم عمیق، عفونی، سوختگی وسیع یا زخم دیابتی، جای معاینه و درمان تخصصی را نمی‌گیرد.
زخم را باز بگذاریم تا هوا بخورد یا بپوشانیم؟
بهتر است بپوشانید. زخمی که مرطوب و پوشیده بماند سریع‌تر و با جای کمتری ترمیم می‌شود تا زخمی که خشک شود و دلمه ببندد. هوا خوردن زخم باور رایجی است، اما شواهد علمی از آن پشتیبانی نمی‌کند.
پماد آنتی‌بیوتیک زخم را زودتر خوب می‌کند؟
نه، اگر زخم عفونت ندارد. در کارآزمایی‌ها، روی زخم‌های تمیز، وازلین ساده همان‌قدر مؤثر بوده و حساسیت کمتری داشته است. پماد آنتی‌بیوتیک برای زخمی است که نشانه عفونت دارد، و در عفونت گسترش‌یابنده هم کافی نیست.
کرم ترمیم کننده جای زخم کدام است؟
ژل یا ورقه سیلیکون گزینه‌ای است که راهنماهای بین‌المللی مدیریت اسکار برای پیشگیری از جای زخم برجسته توصیه می‌کنند. بعد از بسته شدن کامل زخم شروع می‌شود و معمولاً دو تا سه ماه ادامه دارد. محافظت از آفتاب هم به همان اندازه مهم است.
پماد را چند بار در روز روی زخم بزنیم؟
معمولاً یک تا دو بار در روز، همزمان با تعویض پانسمان، یک لایه نازک کافی است. لایه ضخیم ترمیم را سریع‌تر نمی‌کند و ممکن است پوست اطراف را خیس و شکننده کند. قبل از هر بار، دست‌ها را بشویید.
پماد عسل برای ترمیم زخم خوب است؟
عسل طبی استریل در سوختگی‌های سطحی و نیمه‌عمیق شواهد نسبتاً خوبی دارد و در بعضی زخم‌های مزمن هم زیر نظر درمانگر استفاده می‌شود. عسل خوراکی استریل نیست و نباید روی زخم باز گذاشته شود.
زخمم با پماد خوب نمی‌شود، چه کنم؟
اگر زخمی بعد از دو تا چهار هفته بهتر نشده، معمولاً علتی مثل فشار، دیابت، خون‌رسانی کم، تورم یا عفونت پشت آن است و با عوض کردن پماد حل نمی‌شود. عکس زخم را بفرستید یا برای معاینه تماس بگیرید: ۰۹۰۳۵۰۴۷۶۳۰.
این توصیه‌ها بر چه پایه‌ای است؟
اصل ترمیم مرطوب زخم پشتوانه تحقیقاتی قدیمی و محکمی دارد. مقایسه وازلین با پماد آنتی‌بیوتیک از یک کارآزمایی تصادفی بزرگ و نتیجه عسل در سوختگی از مرور کاکرین آمده است. درباره بیشتر کرم‌های گیاهی و فنی‌توئین موضعی شواهد محدود است و همین را صادقانه نوشته‌ایم.
نمی‌دانید چه پمادی برای زخمتان مناسب است؟
عکس زخم را در نور روز در واتساپ بفرستید یا تماس بگیرید. بعد از دیدن زخم می‌گوییم مراقبت در خانه کافی است یا باید معاینه شود.
منابع این صفحه
توصیه‌های بالینی این صفحه بر پایه منابع زیر تهیه و توسط پزشک بازبینی شده است.
Smack DP و همکاران، JAMA (1996)
مقایسه وازلین سفید با پماد باسیتراسین روی زخم‌های بعد از جراحی پوست.
doi.org/10.1001/jama.1996.03540120050033
Cochrane؛ Jull و همکاران (2015)
عسل به‌عنوان درمان موضعی زخم.
doi.org/10.1002/14651858.CD005083.pub4
International Clinical Recommendations on Scar Management
نقش ژل و ورقه سیلیکون در پیشگیری از جای زخم برجسته.
pubmed: Gold MH, Dermatol Surg 2014
محتوای این صفحه جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه حضوری و تشخیص پزشک نیست. تصمیم درباره درمان هر بیمار پس از ارزیابی بالینی گرفته می‌شود.