لیزر کم‌توان برای زخم: کمک می‌کند، اما جای درمان اصلی را نمی‌گیرد
لیزر کم‌توان نوری با شدت پایین است که بدون گرما و بدون برش به زخم تابانده می‌شود. به آن لیزر سرد یا لیزر کوتاه‌برد هم می‌گویند. هدفش تحریک سلول‌های ترمیم‌کننده است، نه سوزاندن یا بریدن بافت. در کلینیک نیلمهر آن را فقط به‌عنوان درمان کمکی و در کنار مراقبت اصلی زخم استفاده می‌کنیم.
در ادامه: لیزر کم‌توان دقیقاً چه کاری با بافت می‌کند، شواهد علمی برای هر نوع زخم چه می‌گوید، چرا برای زخم پای دیابتی محتاط هستیم، موارد منع، و انجام آن در منزل.
۰:۱۵
۰:۲۰
۰:۲۲روی هر ویدیو بزنید تا پخش شود
لیزر کم‌توان چیست و در زخم چه می‌کند؟
لیزر کم‌توان از نور قرمز یا مادون‌قرمز نزدیک با توان پایین استفاده می‌کند. این نور آن‌قدر ضعیف است که بافت را گرم نمی‌کند، اما به گفته مطالعات آزمایشگاهی می‌تواند روی رفتار سلول‌ها اثر بگذارد. نام علمی این روش فوتوبیومدولاسیون است.
سازوکار پیشنهادی
در مطالعات آزمایشگاهی، نور در این طول موج‌ها توسط میتوکندری سلول جذب می‌شود و تولید انرژی سلولی را افزایش می‌دهد. نتیجه‌ای که گزارش شده، فعالیت بیشتر سلول‌های سازنده بافت (فیبروبلاست‌ها)، ساخت کلاژن و تعدیل التهاب است.
آنچه هنوز روشن نیست
این اثرات بیشتر در آزمایشگاه و مطالعات کوچک دیده شده‌اند. اینکه در زخم واقعی بیمار چقدر به بسته شدن سریع‌تر زخم تبدیل می‌شوند، و با چه دوز و طول موجی، هنوز محل بحث است. برای همین آن را درمان کمکی می‌دانیم.
فرق لیزر کم‌توان با لیزر جراحی و «دبریدمان با لیزر»
این سه با هم اشتباه گرفته می‌شوند، اما هدف و شواهدشان کاملاً متفاوت است.
| لیزر کم‌توان | لیزر جراحی | دبریدمان با لیزر | |
|---|---|---|---|
| هدف | تحریک سلول‌های ترمیم | بریدن یا سوزاندن بافت | برداشتن بافت مرده زخم |
| گرما و درد | ندارد | دارد؛ با بی‌حسی انجام می‌شود | دارد |
| جایگاه در زخم پای دیابتی (IWGDF 2023) | استفاده روتین توصیه نمی‌شود | بخشی از جراحی، نه درمان زخم | توصیه نمی‌شود؛ دبریدمان با ابزار ترجیح دارد |
| در کلینیک نیلمهر | به‌عنوان درمان کمکی | انجام نمی‌شود | انجام نمی‌شود |
لیزر برای زخم مؤثر است؟ شواهد علمی چه می‌گویند
این بخش را دقیق نوشته‌ایم چون در تبلیغات لیزر، ادعاهای اغراق‌آمیز زیاد دیده می‌شود.
| نوع زخم | آنچه شواهد نشان می‌دهد |
|---|---|
| زخم پای دیابتی | چند کارآزمایی کوچک و متاآنالیز کاهش اندازه زخم را گزارش کرده‌اند، اما مطالعات کوچک، ناهمگون و با کیفیت محدودند. راهنمای IWGDF 2023 در توصیه شماره ۱۵، استفاده از درمان‌های فیزیکی از جمله نور و لیزر را برای ترمیم زخم پای دیابتی توصیه نمی‌کند (توصیه قوی، قطعیت شواهد پایین). |
| زخم بستر | شواهد محدود و نتایج متناقض است. راهنماهای بین‌المللی زخم فشاری آن را جزو درمان‌های اصلی نمی‌دانند. |
| سایر زخم‌های مزمن | مطالعات کوچک اثرات مثبتی گزارش کرده‌اند، اما دوز، طول موج و تعداد جلسات در مطالعات مختلف بسیار متفاوت است و نتیجه‌گیری قطعی ممکن نیست. |
خلاصه منصفانه این است: لیزر کم‌توان بی‌خطر است و در برخی مطالعات به کاهش اندازه زخم کمک کرده، اما شواهد آن‌قدر قوی نیست که جای هیچ‌یک از اصول اصلی درمان را بگیرد. یک متاآنالیز پرارجاع درباره لیزر در زخم دیابتی (مجله بین‌المللی زخم، ۲۰۲۳) پس از انتشار پس گرفته شد؛ به همین دلیل به ادعاهای «درصد بهبود» در تبلیغات لیزر با احتیاط نگاه کنید.
چه زمانی از لیزر کم‌توان استفاده می‌کنیم؟
وقتی ممکن است پیشنهاد شود
- زخمی که مراقبت اصلی آن کامل انجام می‌شود اما روند ترمیمش کند است
- به‌عنوان بخشی از برنامه درمان، در کنار پانسمان مناسب و نه به‌جای آن
- وقتی بیمار و خانواده پس از شنیدن شواهد، خودشان تمایل دارند
آنچه لیزر جایش را نمی‌گیرد
- برداشتن فشار از روی زخم (مهم‌ترین بخش در زخم پای دیابتی و زخم بستر)
- برداشتن بافت مرده و کنترل عفونت
- بررسی و اصلاح خون‌رسانی پا
- کنترل قند خون و تغذیه کافی
با توجه به توصیه راهنمای IWGDF، لیزر را برای زخم پای دیابتی به‌صورت روتین پیشنهاد نمی‌کنیم. اگر در موردی خاص مطرح شود، پیش از شروع شواهد را با بیمار در میان می‌گذاریم و درمان اصلی زخم بدون تغییر ادامه پیدا می‌کند. پنج رکن درمان زخم پای دیابتی را ببینید.
موارد منع و احتیاط در لیزر کم‌توان
لیزر کم‌توان در مجموع روش کم‌خطری است، اما در این موارد انجام نمی‌شود یا با احتیاط انجام می‌شود:
- تابش مستقیم به چشم؛ بیمار و درمانگر از عینک محافظ استفاده می‌کنند
- روی تومور یا ضایعه مشکوک به سرطان در محل زخم
- روی شکم در دوران بارداری
- روی ناحیه غده تیروئید
- روی ناحیه‌ای که خونریزی فعال دارد
- در بیمارانی که داروی حساس‌کننده به نور مصرف می‌کنند، مگر با نظر پزشک
به همین دلیل پیش از جلسه اول، داروها و بیماری‌های زمینه‌ای بیمار پرسیده می‌شود.
یک جلسه لیزر کم‌توان چطور انجام می‌شود؟
| مرحله | توضیح |
|---|---|
| آماده‌سازی زخم | زخم شستشو داده می‌شود و پانسمان برداشته می‌شود. لیزر روی زخم تمیز تابانده می‌شود. |
| محافظت چشم | بیمار و درمانگر عینک محافظ مخصوص می‌زنند. |
| تابش | پروب دستگاه روی بستر و لبه‌های زخم حرکت داده می‌شود یا روی نقاط مشخص نگه داشته می‌شود. بیمار گرما یا دردی حس نمی‌کند. |
| پانسمان | بلافاصله بعد از لیزر، پانسمان مناسب زخم گذاشته می‌شود. |
| تعداد جلسات | بر اساس نوع و روند زخم تعیین می‌شود و در هر جلسه با جلسه قبل مقایسه می‌شود. اگر پس از چند جلسه تغییری دیده نشود، ادامه آن توصیه نمی‌شود. |
برای بیماری که نمی‌تواند به کلینیک بیاید، لیزر کم‌توان با دستگاه قابل حمل در منزل هم انجام می‌شود؛ معمولاً در همان ویزیتی که پانسمان تعویض می‌شود. درباره درمان زخم در منزل.
سؤالات متداول درباره لیزر زخم
لیزر کم‌توان زخم را درمان می‌کند؟
به‌تنهایی نه. لیزر کم‌توان درمان کمکی است و در برخی مطالعات به کاهش اندازه زخم کمک کرده، اما شواهد آن محدود است. زخم وقتی بسته می‌شود که اصول اصلی مثل برداشتن فشار، کنترل عفونت، خون‌رسانی کافی و پانسمان مناسب رعایت شود.
لیزر برای زخم پای دیابتی مفید است؟
راهنمای بین‌المللی IWGDF در سال ۲۰۲۳ استفاده از درمان‌های فیزیکی از جمله لیزر را برای ترمیم زخم پای دیابتی توصیه نکرده است، چون مطالعات موجود کوچک و با کیفیت محدودند. به همین دلیل آن را برای زخم دیابتی به‌صورت روتین پیشنهاد نمی‌کنیم.
لیزر زخم درد دارد؟
خیر. لیزر کم‌توان گرما تولید نمی‌کند و بافت را نمی‌برد یا نمی‌سوزاند. بیمار در طول جلسه معمولاً چیزی حس نمی‌کند.
فرق لیزر کم‌توان با لیزر جراحی چیست؟
لیزر جراحی با انرژی بالا بافت را می‌برد یا می‌سوزاند و گرما دارد. لیزر کم‌توان انرژی بسیار پایینی دارد و هدفش تحریک سلول‌های ترمیم است. به آن لیزر سرد یا لیزر کوتاه‌برد هم گفته می‌شود.
لیزر زخم در منزل هم انجام می‌شود؟
بله. با دستگاه قابل حمل، لیزر کم‌توان در منزل بیمار در شهریار، اندیشه، فردیس و شهر قدس انجام می‌شود؛ معمولاً در همان ویزیتی که پانسمان تعویض می‌شود.
لیزر کم‌توان عارضه دارد؟
در مجموع روش کم‌خطری است. مهم‌ترین خطر، آسیب چشم در اثر تابش مستقیم است که با عینک محافظ پیشگیری می‌شود. روی تومور، شکم در بارداری، ناحیه تیروئید و محل خونریزی فعال انجام نمی‌شود.
چند جلسه لیزر لازم است؟
عدد ثابتی وجود ندارد و به نوع و روند زخم بستگی دارد. در هر جلسه زخم با جلسه قبل مقایسه می‌شود و اگر پس از چند جلسه تغییری دیده نشود، ادامه آن توصیه نمی‌شود.
هزینه لیزر زخم چقدر است؟
لیزر معمولاً بخشی از برنامه درمان زخم است. برای ویزیت در منزل، هزینه همراه با مواد مصرفی معمولاً بین ۲ تا ۵ میلیون تومان است و رقم دقیق پس از ارزیابی و پیش از شروع کار اعلام می‌شود.
بیمه هزینه را می‌پردازد؟
کلینیک طرف قرارداد مستقیم با بیمه نیست، اما فاکتور روی سرنسخه با مهر پزشک متخصص صادر می‌شود تا آن را به بیمه خودتان تحویل بدهید.
می‌خواهید بدانید لیزر برای زخم شما مناسب است؟
عکس زخم را بفرستید یا تماس بگیرید. اگر لیزر برای زخم شما مناسب نباشد، همین را صریح می‌گوییم.
منابع این صفحه
توصیه‌های بالینی این صفحه بر پایه منابع زیر تهیه و توسط پزشک بازبینی شده است.
IWGDF Wound Healing Guideline (2023)
توصیه ۱۵ درباره درمان‌های فیزیکی از جمله نور و لیزر، و توصیه ۱ درباره دبریدمان با لیزر.
iwgdfguidelines.org/wound-healing-2023
Chen et al. Wound Repair Regen (2025)
متاآنالیز لیزر کم‌توان در زخم پای دیابتی درجه ۱ و ۲؛ ۱۱ مطالعه.
doi.org/10.1111/wrr.70021
WALT; انجمن جهانی لیزر درمانی
راهنمای دوز و ایمنی فوتوبیومدولاسیون.
waltpbm.org
محتوای این صفحه جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه حضوری و تشخیص پزشک نیست. تصمیم درباره درمان هر بیمار پس از ارزیابی بالینی گرفته می‌شود.